Prototipleme Tuzakları: Neyi, Ne Zaman Prototiplemeli
Prototip, bir fikri ucuza yanlışlamak için vardır. Çoğu ekip bunu tersine çevirip fikri doğrulamak için maket yapar; ortaya doğrulanmış görünen ama üretimde tutmayan tasarımlar çıkar. Fark, prototipe başlamadan önce sorulan soruda. Sorusu olmayan maket güzel bir çizimdir, test değil.
Her maketin tek bir sorusu olsun
Başlamadan önce cevaplayacağınız soruyu bir cümleyle yazın. “Kullanıcı ürünü sepete eklemeden fiyatı görebiliyor mu?” gibi dar bir soru. Soru netse maketin nerede biteceği de bellidir: o soruyu cevaplamayan her ekran fazladan iştir.
Burada çoğu rehberin atladığı bir gerilim var. Aynı süreçte hem “alternatif üret, karşılaştır” hem de “amaçsız prototip yapma” deniyor. İkisi çelişmez ama sıraları karışırsa süreç tıkanır. Alternatif üretme aşaması kağıt üzerinde, dakikalar içinde ve tek soruya bağlı kalmadan yapılır. Maket haline getirme aşaması ise yalnızca hayatta kalan iki üç fikir için, net soruyla yapılır. Bu ayrımı yapmayan ekip ya beş fikri birden tıklanabilir hale getirip haftayı yakar ya da hiç karşılaştırma yapmadan ilk fikirle devam eder.
İlk fikre ve emek verdiğiniz makete bağlanmak
İlk çözüm genelde yüzeydeki sorunu adresler. Daha derindeki ihtiyaç, ikinci ve üçüncü alternatif çizilirken görünür hale gelir. Sorun şu ki bir makete ne kadar emek verirseniz onu o kadar savunursunuz; literatürde sahiplik etkisi diye geçen bu eğilim, ölü fikirlerin haftalarca yaşatılmasının en yaygın sebebi.
Panzehiri basit: erken aşamada atmaya kıyamayacağınız hiçbir şey üretmeyin. Kağıt, kaba kutular, adı bile konmamış ekran isimleri. Bir maketi silmek beş dakikanızı alıyorsa nesnel kalırsınız.
Anlatmayı bırakın
Toplantıda on dakika anlatılan akış, iki dakikada çizilse tartışma çoktan bitmiş olur. Sözlü anlatımda herkes kafasında farklı bir ekran kurar ve ekip aynı şeyi konuştuğunu sanarak ilerler. Somut bir model masaya konduğunda anlaşmazlık hemen ortaya çıkar, ki istediğiniz de budur.
Prototipin göstermediği şeyler
Tıklanabilir prototipler mutlu yolu test eder. Gerçek kullanılabilirlik sorunlarının büyük kısmı ise mutlu yolun dışında yaşar: hiç kaydı olmayan boş liste, sunucudan dönen hata, izni olmayan kullanıcının gördüğü ekran, yavaş bağlantıda yarım yüklenen sayfa. Maket bunların hiçbirini üretmez, çünkü maketin arkasında veri yoktur.
Veri hacmi de aynı kapıya çıkar. Prototipte sekiz satırlık bir liste zarif görünür; üründe o liste dört bin satır olur ve tasarımın gerçek problemi sıralama, filtreleme ve sayfalamadır. Sekiz satırlık maketle onaylanan ekran, canlıya çıktığı gün baştan tasarlanır. Boş durumu ve hata ekranını genelde ilk karede çizerim, mutlu yolu ondan sonra; sonuncusunu zaten herkes düşünüyor.
Fideliteyi de buna göre seçin. Düşük detaylı maket akışı test eder, yüksek detaylı maket görsel dili test eder. Yüksek detaylı bir ekranı akış testine sokarsanız geri bildirimlerin yarısı renk ve yazı tipi üzerine gelir, aradığınız cevabı alamazsınız.
Başarısız prototip ucuzdur, başarısız ürün değil
Prototipleme kısa vadede zaman kaybı gibi görünür. Karşılaştırma yanlış kurulduğu için öyle görünür: doğru karşılaştırma “maket yapmak mı, yapmamak mı” değil, “yanlışı iki günde mi öğreneceksiniz, iki ayda mı”. Çalışmayan bir maket size cevap vermiştir, sadece beklediğiniz cevabı vermemiştir.
Her başarısız denemeden sonra tek soru yeter: hangi varsayım tutmadı? Cevabı yazın. Bir sonraki maketin sorusu genelde oradan çıkar.
Kaynaklar