UX Tasarım Sürecinin Beş Adımı ve Eşit Olmayan Maliyetleri

UX tasarım süreci beş adımla anlatılır: empati, tanımlama, fikir üretimi, prototip, test. Şemada beş eşit kutu görünür, oysa maliyetleri eşit değil. İkisi takvim ister, üçü mesai; projelerin çoğu tam bu farkı hesaba katmadığı için tıkanıyor.

Beş adım, kısa tarifleriyle

Empati

Kullanıcıyla konuş ve mümkünse işini yaparken izle. Soru listesini kısa tut: sorun ne zaman çıkıyor, kimi etkiliyor, şu anda nasıl idare ediyorlar. Aynı görüşmeyi paydaşla da yap. İş hedefiyle kullanıcı ihtiyacının çakıştığı yeri erken bulmak sonraki dört adımı kısaltır.

Tanımlama

Topladığın notu tek bir probleme indir. Persona ve kullanıcı yolculuğu haritası bunun aracıdır, çıktısı değil. Bir cümlelik problem tanımı yazamıyorsan birinci adım henüz bitmemiştir.

Fikir üretimi

Kısa tut. Beyin fırtınası saatlerce sürdüğünde artan şey fikir sayısı değil, tekrar sayısı olur. Yirmi dakika herkes tek başına yazsın, sonra masaya koyup eleyin. Seçim ölçütü de belli: ikinci adımdaki problem tanımına en doğrudan cevap veren fikir.

Prototip

Detay seviyesini soru belirler. Akışın doğru olup olmadığını arıyorsan kâğıt yeter. Kopyayı, boşlukları, mikro etkileşimi soruyorsan yüksek detay gerekir, çünkü kullanıcı düşük detaylı bir ekranda bunları göremez. Ekipte kod yazan biri varsa üç ekranlık bir akışı statik HTML ile bir öğleden sonrada kurarsın; gerçek klavye ve gerçek kaydırma davranışı bedava gelir, prototip aracının taklit etmeye çalıştığı şeyi taklit etmen gerekmez.

Test

Prototipi kullanıcının önüne koy, görevi ver, sus. Konuşan sen olursan ölçtüğün şey senin anlatımın olur. Beş kişilik turlar halinde ilerlemek tek seferlik büyük testten daha fazla iş görür: ilk turda çıkan üç ciddi sorunu düzeltmeden ikinci turu yaparsan aynı sorunu beş kez daha duyarsın. Nielsen Norman Group’un küçük turlar üzerine yazısı bu tercihin gerekçesini anlatır.

Beş kutu eşit değil

Empati ve test dışarıdan insan ister. Katılımcı bulmak, takvim ayarlamak, gelmeyenin yerine yenisini koymak günlerle ölçülür. Fikir üretimi ve prototip tamamen içeride biter, saatlerle ölçülür. Tanımlama arada bir yerde durur.

Planı beş eşit kutu olarak çizdiğinde sıkışan kutular hep aynı ikisi oluyor, yani dışarıdan insan isteyenler. Asıl sıkıntı şurada: sürece yeni bilgi getiren tek adım o ikisi. Ortadaki üçü elindeki bilgiyi yeniden düzenler, yenisini üretmez. Onun için katılımcı davetini birinci günden başlat, testi de son haftaya bırakma.

Süreç döngüsel, plan çizgisel

Beş adım listelendiğinde çizgisel görünür, anlatan herkes de arkasından “aslında döngüseldir” der. İkisi aynı planda duramaz. Pratikte işe yarayan şey süreci baştan iki tura bölmek: birinci tur kaba akışı doğrular, ikinci tur ayrıntıyı. Tek tur planlayıp “gerekirse tekrarlarız” demek, tekrarın bütçesiz kalması demektir.