Başlıkları Okuyucu Taradığı İçin Yazıyoruz, Metni Bölmek İçin Değil
Uzun bir sayfayı açan kişi onu baştan sona okumaya niyetli değil. Gözü sayfada gezinir, kalın ve büyük olan ne varsa ona takılır, aradığına en çok benzeyen yere iner. Başlık bu yüzden metni süslemez; okuyucunun nereye ineceğine karar verdiği işarettir.
Başlık metni bölmez, giriş noktası açar
Bir sayfaya başlık eklemenin görünürdeki etkisi, metnin daha derli toplu durması. Asıl işi bu değil. Okuyucu sayfayı satır satır değil sıçrayarak tarar ve her sıçramada tek bir soruyu sorar: aradığım şey burada mı? Başlık o soruya verilen cevaptır. Bu yüzden "Genel Bakış", "Detaylar", "Bazı İpuçları" gibi başlıklar tarama sırasında hiçbir iş görmez; okuyucu bunların altına inip metni okumadan içeride ne olduğunu bilemez, yani başlığın kazandırması gereken zamanı geri kaybeder.
Peki başlık okuyucuyu yanlış yere çekerse? Bu, hiç başlık koymamaktan daha kötü sonuç verir. Yanlış başlığa güvenip aşağı inen kişi aradığını bulamaz, ama bir kere aldandığı için sayfadaki diğer başlıklara da güvenmeyi bırakır. Bilgi kokusu dediğimiz şey tek başlıkta değil, sayfanın tamamında birikir.
Kısa başlık mı, doğru başlık mı
Başlık yazarken genelde üç şey aynı anda isteniyor: kısa olsun, anahtar kelimeyi taşısın, altındaki bölümü tam olarak anlatsın. Bu üçü çoğu zaman çakışır. Anahtar kelimeyi zorla yerleştirdiğinizde başlık genelleşir, çünkü aranan kelime tanımı gereği genel bir kelimedir; bölümün gerçek konusu ise özeldir. "Başlık Kullanımı ve SEO" ile "H3'ü Punto Küçülsün Diye Kullanmayın" arasındaki fark budur.
Çakıştığında bölümün gerçek konusunu seçmek doğru olan. Arama motorundan gelen kişi de sonuçta sayfayı tarayan aynı kişi; başlığı anahtar kelimeyle doldurup içeriğe uzaklaştırdığınızda tıklamayı belki kazanırsınız, ama gelen kişi ne aradığını üç saniyede bulamayınca geri döner. İkisi ayrı hedef değil.
Hiyerarşi görünüş değil, yapı
Başlık seviyeleri sık sık biçim aracı olarak kullanılıyor. Punto büyük gelsin diye h2, biraz küçülsün diye h4. Görsel olarak sonuç kabul edilebilir görünür, ama seviye atlamak sayfanın anlam yapısını bozar. Ekran okuyucu kullanan biri başlıklar arasında tek tuşla geziniyor ve elindeki tek harita bu sıralama; h2'den sonra h4 gördüğünde arada kaçırdığı bir bölüm olduğunu düşünür.
Pratikte kural basit: seviye içeriğin altlık ilişkisini anlatır, boyutu CSS anlatır. Başlığın küçük görünmesini istiyorsanız seviyeyi değil stilini değiştirin. Aynı şekilde sayfada tek bir h1 yeterli, geri kalan her şey onun altına yerleşir.
Uzun sayfada içindekiler
Yeterince uzun bir yazıda başlık listesini sayfanın başına çıkarmak taramayı hızlandırır, çünkü okuyucu sıçrama yapmadan önce tüm giriş noktalarını bir arada görür. İçindekiler listesini elle yazmam. Başlıklardan üretilmeyen bir liste ilk düzenlemede metinle ayrışır, sonra da kimse fark etmez; başlığın adı değişir, listedeki eski adı kalır, bağlantı ya boşa düşer ya da yanlış bölüme atar. Başlıkların id'lerini üretip listeyi oradan kurmak birkaç satırlık iş ve bir daha bakmanız gerekmez.
Aynı mantık "yukarı çık" bağlantısı için de geçerli değil bu arada. O buton uzun sayfada işe yarar, ama içindekiler tablosunun yerini tutmaz; biri okuyucuyu geri getirir, diğeri nereye gideceğini gösterir.
Her paragrafa başlık koymanın maliyeti
Başlık tarama maliyetini düşürür. Ama başlık sayısı arttıkça taranan nesne metin olmaktan çıkıp başlıkların kendisi olur, ve kırk kalemlik bir başlık listesi de kendi başına bir tarama problemidir. Ortalama bir yazıda her iki üç paragrafta bir kırılma noktası yeterli oluyor; daha sık koyduğunuzda bölümler tek cümleye iner ve başlık, altındaki paragrafın neredeyse tekrarı haline gelir.
Bölümleri birbirinden ayırmak için çizgi, arka plan rengi ya da geniş boşluk kullanmak da mümkün. Bunlardan biri seçilirse yeter. Üçünü birden koyduğunuz sayfada okuyucunun gözü her bölüm başında duruyor, oysa bütün mesele onu durdurmadan doğru yere götürmekti.