Görev Analizi: Kullanıcının Adımlarını Tek Tek Çıkarmak

Bir kullanıcı ekranda tek bir işi yaparken onlarca küçük karar verir: nereye bakacağı, neyi hatırlaması gerektiği, hangi düğmeye basacağı. Görev analizi bu kararları ve aralarındaki sırayı yazıya döken yöntemin adı. Arayüz tasarımına özgü de değil; insan faktörleri mühendisliğinden, uçak kokpiti ve fabrika konsolu çalışmalarından geliyor.

Görev analizi neyi görünür kılar?

Bir ürünü özellik listesi olarak düşünmek kolaydır: giriş ekranı, arama kutusu, sepet. Görev analizi tersinden bakar. Kullanıcının bir hedefi vardır, diyelim parolasını sıfırlamak, ve siz o hedefe giderken sırayla ne yaptığını yazarsınız.

Liste tamamlandığında çoğu zaman aynı şey görünür: adımların bir bölümü sizin ürününüzün içinde bile geçmiyordur. Parola sıfırlamada kullanıcı e-posta uygulamasına geçer, kodu bulur, kopyalar, sekmeyi tekrar arar. Özellik listesi bu dört adımı hiç göstermez. Görev analizi gösterir, ve iyileştirilecek yerin çoğu tam orada durur.

Hiyerarşik ve bilişsel ayrımı

Hiyerarşik görev analizi hedefi alt görevlere böler, alt görevleri de kendi içinde. Çıktısı bir ağaçtır ve sorusu şudur: kullanıcı ne yapıyor, hangi sırayla?

Bilişsel görev analizi görünür adımlarla değil, kullanıcının kafasında olup bitenle ilgilenir. Neye dikkat ediyor, neyi hatırlamak zorunda kalıyor, iki seçenek arasında neye bakarak karar veriyor?

Hangisini seçeceğiniz belirtinin nerede olduğuna bağlı. Kullanıcı akışta takılıyor, geri dönüyor, adımı yarıda bırakıyorsa hiyerarşik analiz yeter. Ama kullanıcı bütün adımları doğru yapıp yine de yanlış sonuca varıyorsa, sorun sırada değil karardadır; orada ağaç çizmek işe yaramaz.

Başlamadan cevaplanacak beş soru

1. Tetikleyici: Kullanıcıyı bu göreve başlatan olay ne?
2. Bitiş işareti: Görevin bittiğini nereden anlıyor?
3. Mevcut bilgi: Göreve başlarken zaten ne biliyor?
4. Gereken bilgi: Görevi tamamlamak için ne bilmesi gerekiyor?
5. Araçlar: Yol boyunca ürününüz dışında neyi kullanıyor?

Üçüncü ve dördüncü sorular sık sık birbirine karıştırılıp tek soruya indirgenir. Ayrı tutmakta ısrar edin, çünkü tasarım işinin büyük kısmı ikisinin arasındaki boşlukta yaşar. O boşluk yardım metni, varsayılan değer, örnek girdi ya da adımın tamamen kaldırılması demektir.

Analizin kendisi

1. Görevi tek bir persona ve tek bir senaryo üzerinden tanımlayın. Genel kullanıcı diye çizilen akış kimseyi tarif etmez.
2. Hedefi ilk seviyede dört ile sekiz alt göreve bölün.
3. Diyagramı çizin. Notasyon serbest, ama kullanıcı adımıyla sistem adımını renkle ayırın; sonradan hangi kutunun otomasyona verilebileceğini bu ayrım söyler.
4. Şemanın yanına kısa bir anlatı yazın. Kutular ne yapıldığını gösterir, neden yapıldığını göstermez.
5. Doğrulatın. Şemayı, süreci bilen ama çizime hiç karışmamış birine okutmadan bitmiş saymam; kendi çizdiğiniz akıştaki boşluğu kendiniz göremezsiniz.

Şema neden şişer

Dört ile sekiz arası bölme kuralı tek bir seviye için geçerli. Hiyerarşik analiz özyinelemeli olduğu için her alt görev yeniden bölünebilir ve sayı hızla büyür: ortalama altı dalla üç seviye inerseniz en altta 216 kutu olur. Tek sayfaya sığdırmaya çalışmak burada patlar, sonra da kimsenin bakmadığı bir duvar posteri kalır elinizde.

Pratik çözüm derinliği görev başına sabitlemek. Ana şema iki seviyede kalsın, detaya inmesi gereken alt görevi ayrı bir şemaya çıkarın ve ana şemadaki kutuya referans bırakın. Analizin okunmayan kısmı yapılmamış kısmıdır.

Bulguyu tasarıma çevirmek

Şema hazır olduğunda ilk bakılacak yer en uzun kol değil, kullanıcının ürününüzden çıkıp geri döndüğü noktalar ve tekrar eden manuel adımlardır. Bir işlem her seferinde aynı şekilde yapılıyorsa, o kutu ya varsayılan değerle ya da tek tıkla kapanmalı.

Görev analizinin asıl kazancı da bu: soruyu "bu ekranı nasıl daha iyi yaparız" olmaktan çıkarıp "bu adım gerçekten gerekli mi" haline getirir. En iyi çıktısı yeni bir özellik değil, silinen bir adımdır.