İdeasyon Engelleri: Uzun Listenin Altındaki Üç Mekanizma
İdeasyon engelleri genelde uzun listeler halinde anlatılır: on dört madde, her birinin yanında bir çözüm. Liste kullanışlı görünür, ama maddelerin çoğu birbirinin başka isimle yazılmış hali. Altta üç mekanizma var ve bir oturumun neden tıkandığını anlamak için hangisinin devrede olduğunu bilmek yeter.
Liste neden şişiyor
Ego, hiyerarşi, fikir katili söylemler, grup düşüncesi, kapalı zihinlilik. Bunlar ayrı maddeler olarak sayılır, oysa odada olan tek bir şeydir: kimin konuşmaya hakkı olduğuna dair sessiz mutabakat. Erken yargı ile aşırı eleştiri de aynı maddenin iki yarısı. Listeyi mekanizmaya indirince geriye üç başlık kalıyor: statü, zamanlama, açı sayısı.
Statü: konuşma sırası kimde
Sesli beyin fırtınası tek kanallı bir iştir. Sekiz kişilik bir oturumda altmış dakika varsa ve herkes eşit konuşsa kişi başına yedi buçuk dakika düşer. Hiçbir oturum öyle geçmez. Pratikte iki üç kişi sürenin çoğunu alır, kalan altı kişi dinleyiciye döner. Yazılı turda kanal sayısı katılımcı sayısı kadardır: aynı altı dakikada sekiz kişi paralel yazar, süre bölünmez.
Oturumun ilk turunu bu yüzden sessiz yapın. Herkes altı dakika kendi kâğıdına yazsın, sonra kâğıtlar toplanıp sırayla okunsun. Fikir sahibinden koptuğu anda kimin söylediği tartışması da düşer.
Fasilitatör paradoksu
Kaynakların çoğu iki şeyi yan yana önerir: deneyimli bir fasilitatör atayın ve hiyerarşiyi geçici olarak kaldırın. İkisi aynı anda olmaz. Fasilitatör süreci yöneten, sözü kesen, turu kapatan kişidir; hiyerarşi kalkmaz, el değiştirir. Asıl fark o gücün kimde olduğunda. Fasilitatörü ekip dışından seçin, çünkü odadaki kimsenin performans değerlendirmesini yazmayan biri susturma gücünü de taşımaz.
Zamanlama: eleştiri ne zaman girer
"Evet, ve" tekniği eleştiriyi ertelemek içindir, ortadan kaldırmak için değil. Bu ayrım gözden kaçınca oturum ters tarafa devriliyor: kimse itiraz edemediği için üç saat sonra elinizde kırk fikir kalıyor ve hiçbirini eleyecek ölçüt yok. Eleme ayrı bir oturumdur, tercihen başka bir gün ve yazılı ölçütle: maliyet, süre, kimin yapacağı. Aynı toplantıda hem üretip hem eleyen ekiplerde son fikirler ilk fikrin varyasyonuna dönüşüyor.
Açı sayısı: odadaki herkes aynı işi yapıyorsa
Tek uzmanlıktan oluşan bir grup, rahat alana bağlılık ve bilişsel önyargı maddelerini kendi başına üretir. Bir yazılım ekibi bir kullanıcı sorununa bakınca çözümü büyük olasılıkla yazılımda arar. Sorunun formda değil, formu dolduran kişiye giden e-postanın dilinde olduğunu görmek başka birinin işidir. Destek, satış ve muhasebeden birer kişi çağırmak, listedeki yarım düzine maddeyi tek hamlede kapatır.
Geriye kalan maddeler
Fiziksel ortam, ısındırma egzersizleri, mekânın ferahlığı gibi maddeler listede yer kaplıyor ama etkileri tartışmalı. Aynı odada aynı ekiple yapılan iki oturumdan biri iyi, diğeri kötü geçiyorsa değişken oda değildir. Uzaktan çalışan ekiplerde ortam maddesi zaten anlamını yitirdi. Buna karşılık statü ve zamanlama sorunları ekrana taşındığında aynen sürüyor, hatta sesli toplantıda söz almak fiziksel odadan daha zor.
Kaynaklar