Tasarımcı Toplumsal Bir Soruna Ne Kadar Dokunabilir?

Tasarımcının toplumsal bir soruna katkısı gerçektir, ama çoğu zaman yanlış yerde aranır. Katkı afiş ya da arayüz üretmekte değil, sorunu kimin yaşadığını doğru tarif etmekte ve ürettiğiniz şeyin siz projeden çekildikten sonra ayakta kalmasında. Gönüllü tasarım işlerinin çoğu ilk kısmı yapar, ikincisinde çöker.

Tasarımın işe yaradığı yer, yaramadığı yer

Tasarım odaklı düşünme, tarifi belirsiz bir durumu gözlemle parçalara ayırmakta iyidir. Kaynak dağıtımını, mevzuatı ya da finansmanı çözmekte değildir. İklim değişikliğini tasarım çözmez; ölçüm verisinin okunabilir hale gelmesini, atık ayrıştırma akışının insanların gerçekten yaptığı şeye uymasını, bir destek başvurusunun on beş dakikada bitmesini tasarım çözer. Bu ayrımı baştan yapmayan projeler, çözemeyecekleri şeyi çözüyormuş gibi görünen malzemeler üretir.

Yani ölçek beklentisini küçültmek gerekmiyor, hedefi doğru katmana koymak gerekiyor. Tasarımcının müdahale ettiği katman neredeyse her zaman insanla sistem arasındaki temas yüzeyidir.

Kullanıcı ile ödeyen ayrıldığında geri bildirim kopar

Ticari işte kullanan ve ödeyen aynı zincirin içindedir. Kullanıcı memnun değilse gelir düşer, sinyal kendiliğinden geri gelir. Toplumsal projede bu zincir ikiye bölünür: bağışçı ya da fon veren öder, hizmeti bambaşka biri kullanır. Faydalanan kişinin memnuniyetsizliği bütçeye hiçbir zaman ulaşmaz. Bütçeye ulaşan şey rapordur, raporun içindeki sayı da genellikle "ulaşılan kişi sayısı"dır.

Sonuç şu: proje ulaşılan kişi sayısını büyütmeye göre kendini optimize eder, işini bitirebilen kişi sayısına göre değil. Bu iki metrik birbirinden ayrıldığı anda tasarım süse döner. İlk toplantıda sorulacak soru bellidir. Başarıyı neyle ölçüyoruz, ve bu ölçü faydalanan kişinin deneyimiyle aynı yöne mi bakıyor? Cevap yoksa ölçüyü siz koyun; kaç kişiye gösterildiği değil, kaç kişinin başladığı işi tamamladığı.

Başlarken seçici olun

Gönüllülük doğru kapı, ama her kapı değil. Sizi motive eden konuyu seçmek yetmez, kurumun sizinle ne yapacağını bildiğinden emin olun. İşe alınan tasarımcının derdi çoğu zaman iş değil, işi tanımlayacak muhatabın olmamasıdır.

• Kurumun elinde tarif edilmiş bir sorun var mı, yoksa "bir şeyler yapalım" mı deniyor?
• Faydalanan kişiyle konuşabilecek misiniz, yoksa her şey yönetim kurulunun aktarımıyla mı gelecek?
• Proje bittiğinde ürettiğiniz şeyi kim devralacak, o kişinin adı belli mi?

Üçüncü sorunun cevabı yoksa iş bir hobiye dönüşür. Emeğin karşılığı da orada kaybolur.

STK, sosyal girişim ve B Corp arasındaki fark

Tek başınıza çalışmak zorunda değilsiniz, ama kurum tipleri aynı şeyi vaat etmiyor. Dernek ve vakıflarda bütçe dar, karar yavaş, faydalanana erişim kolaydır. Sosyal girişimlerde tam tersi geçerlidir: hız var, erişim daha kurgulu.

B Corp tarafında somut bir ölçü var. B Lab'ın yürüttüğü değerlendirmede şirket yönetişim, çalışanlar, topluluk, çevre ve müşteri başlıklarından puan alır ve sertifika için 200 üzerinden 80 puan eşiğini geçmesi, ardından belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi gerekir. Eşik gerçek bir filtredir, ama neyi ölçtüğüne dikkat edin: puanın büyük kısmı şirketin kendi iç uygulamalarından gelir. Çalışanına iyi davranan, tedarik zincirini derli toplu tutan bir şirket, ürünü toplumsal olarak nötr olsa bile sertifikayı alabilir. Rozet, çalışma koşulları hakkında iyi bir sinyaldir; işin kendisinin faydası hakkında zayıf bir sinyal.

Bıraktığınız işin ömrü

Toplumsal projelerde en sık görülen başarısızlık, kötü tasarım değil terk edilmiş tasarımdır. Bir dernek için yapılan site altı ay sonra çürür, çünkü içerik girmeyi bilen tek kişi projeden ayrılmıştır. Kimse kötü niyetli değildir, sadece devir hiç yapılmamıştır.

Teslimi işin son adımı değil, tasarımın parçası sayın. Pratikte bunun anlamı dar: kurumun kendi görevlisine, siz oradayken, baştan sona bir içerik girişi yaptırın. Özel yazılmış tema ve alışılmadık eklenti yerine o kurumun bir yıl sonra da destek bulabileceği sıradan araçları seçin. Erişimlerin kimde olduğunu tek sayfada yazın. Ve bakımın kim tarafından, hangi karşılıkla yapılacağını daha başlarken konuşun (bedava yapılan işin en pahalı kısmı tam burasıdır).

Bu son madde kulağa tasarım dışı geliyor olabilir, değil. Bir yıl sonra kullanılmayan arayüz, hiç yapılmamış arayüzle aynı toplumsal etkiye sahiptir.