UX Tasarımda İlk İş: Sertifika, Portföy ve Araç Listesi

UX ilanlarına bakınca alan bir araç listesi yarışı gibi görünüyor: Figma, Sketch, Adobe XD, yanına biraz araştırma yöntemi. İşe alan tarafta soru çok daha dar. Bu kişi verdiği kararı gerekçesiyle anlatabiliyor mu, yoksa elinde sadece güzel ekranlar mı var?

Sertifika neyi kanıtlar

Sertifikalar için genelde alana dışarıdan gelenlerin giriş kapısı denir. Kısmen doğru. Bir sertifika, birinin belli bir müfredatı baştan sona takip ettiğini gösterir. Gösterdiği şey de bundan ibaret: kurs projelerinde brief hazırdır, bütçe yoktur, paydaş yoktur, geri alınamayacak bir karar yoktur. İşin zor kısmı tam olarak orada başlıyor.

Yine de bir işlevi var. Tek başına çalışırken neyi ne sırayla öğreneceğini kestiremeyen biri için müfredat bir iskelet kuruyor. Sertifikayı bir öğrenme planı olarak kullanın, bir referans belgesi olarak değil; ikinci beklenti neredeyse hiç karşılanmıyor.

Portföy: ekranlar değil, gerekçeler

Portföy incelerken önce vaka metnini okumayı tercih ederim, ekranlara sonra bakarım. Aradığım şey basit: problem neydi, hangi kısıt altında çalışıldı, hangi seçenek neden elendi, sonuç neye göre ölçüldü. Bu dört satır varsa ekranların cilası ikinci planda kalır.

Bu yüzden ünlü bir uygulamayı yeniden tasarlayan çalışmalar portföyün en zayıf halkası oluyor. Kısıtı olmayan bir problem, problemin en kolay hâlidir; kimse size o ürünün neden öyle kurulduğunu, hangi ekibin neyi taşıyamadığını söylemedi. Küçük ama gerçek bir iş, örneğin bir derneğin bağış formunu üç adımdan bire indirmek ve terk oranını önce ve sonra ölçmek, bu tür on çalışmadan daha fazlasını anlatır.

Portföyde nadiren görülen bir şey daha var: önerinin uygulamada ne kadar tuttuğu. Filtre panelini savunan bir tasarımcının, o alanın veritabanında ayrı bir sütun olarak tutulup tutulmadığını sorması, ekipte hemen fark edilen bir alışkanlıktır. Karşılığı olmayan arayüz iddiası, geliştirme sırasında sessizce kırpılır ve tasarım kararı da onunla birlikte gider.

Araç bilgisi en hızlı eskiyen kısım

İlanlarda Figma, Sketch ve Adobe XD hâlâ yan yana yazılıyor. Bu üçlünün kendi geçmişi, araç bilgisine ne kadar yaslanılabileceğini gösteriyor. Sketch bir dönem tasarım ekiplerinin varsayılan aracıydı; Figma tarayıcıda çalışıp aynı dosyada ortak düzenlemeyi getirince o varsayılan birkaç yıl içinde değişti. Adobe XD ise bugün yeni yatırım almayan bir ürün.

Araç öğrenmek birkaç günlük iş. Görüşmede ayırt edici olan kısım, aracın hangi tarafı otomatikleştirdiğini bilmek: bileşen kütüphanesini kim güncelliyor, tasarım dosyasındaki değişiklik koda nasıl geçiyor, iki tasarımcı aynı akışı bozmadan nasıl çalışıyor. Bunlar araçtan bağımsız sorular ve cevabı olan aday az.

İlk iş nereden çıkıyor

Junior UX ilanı, orta seviye ilanların yanında çok küçük bir dilim. İlk iş de çoğunlukla o ilanlardan gelmiyor.

• Tasarımcısı olmayan küçük yazılım ekipleri. Rol tanımı dağınıktır, karşılığında iki yılda görülecek işi altı ayda görürsünüz.
• Ajanslar. Çok sayıda proje, az derinlik; portföy hızlı büyür, alışkanlıklar yüzeysel kalabilir.
• Şu an çalıştığınız yer. Destek kayıtlarını okuyup en çok tekrar eden üç şikâyeti bir akış önerisine dönüştürmek, dışarıdan başvurmadan yapılabilecek en gerçek UX işi.

Ağ kurma tavsiyesi de genelde fazla soyut veriliyor. Etkinlikte kartvizit toplamak değil kastedilen; birinin işine bakıp somut ve karşılıksız bir geri bildirim vermek, sonrasında hatırlanmayı sağlayan tek davranış.

Yapay zeka kısmını yerine oturtmak

Son iki yılın ilan metinlerinde yapay zeka her yerde. Günlük işin içeriği ise büyük ölçüde aynı kaldı: akış kurmak, boş durumu tasarlamak, hata mesajını okunur yazmak, araştırma notunu ekibe geçirmek. Bu işler yerinde duruyor.

Gerçekten yeni olan bir şey var, o da başlıkta pek geçmiyor: çıktısı belirsiz sistemler için arayüz tasarlamak. Model yanlış cevap verdiğinde kullanıcı bunu nereden anlayacak, düzeltmeyi nasıl yapacak, sistem emin olmadığını nasıl söyleyecek. Klasik arayüz tasarımında karşılığı olmayan sorular bunlar ve cevabı olan ekip henüz çok az. Bir alanda erken olmak isteyen biri için doğru yer, chatbot ekranı çizmek değil, bu belirsizliği taşıyacak arayüzü kurmak.