Yapay Zekâ Kopyacılığına Karşı Gerçekten İşe Yarayan Yöntemler
Ted Gioia'nın önerisi basit: sınavı Oxford'un yaptığı gibi yap, kopya sorunu kendiliğinden çözülsün. Öneri yanlış değil, ama bir bedeli var ve bu bedel sınıf mevcuduyla birlikte büyüyor. Aşağıdaki yöntemleri etkililiklerine göre değil, kaç öğrenciye kadar ayakta kalabildiklerine göre sıraladım.
Sorun yeni değil, fiyatı yeni
Öğrenciler hazır metni başkasından almayı her zaman becerdi. Değişen şey kopyanın maliyeti. On yıl önce bir üst sınıftan ödev bulman, forumları taraman, en azından bulduğun metni okuyup kendi cümlelerine çevirmen gerekiyordu. Şimdi soruyu yapıştırıp otuz saniye bekliyorsun.
Bir davranış ucuzladığında yayılır. Bu yüzden "yapay zekâ kullanımı yasak" cümlesi tek başına bir politika sayılmaz. Yasak, ancak yakalanma ihtimalinin maliyeti kopyanın getirisini aştığı yerde çalışır. Aşağıdaki yöntemlerin hepsi aslında aynı soruya farklı cevaplar veriyor: bu dengeyi kim, ne kadar parayla bozacak?
El yazısı ve gözetmenli sınav
Kapalı bir salonda, telefonsuz, kâğıt üstünde yazılan sınav yapay zekâ kullanımını fiilen sıfırlar. Asıl avantajı burada değil: maliyeti sabit. Aynı salonda 40 öğrenciyle de 200 öğrenciyle de sınav yaparsınız, üç gözetmen ikisine de yeter. Öğrenci başına maliyet mevcut arttıkça düşer. Listedeki tek yöntem bu.
Karşılığında ölçebildiğiniz şey daralıyor. İki saatte yazılan bir metin, kaynak tarayan, taslak çıkaran, argümanını üç günde toparlayan bir öğrencinin becerisini ölçmez. El yazısı ayrıca disgrafisi olan ya da yazması yavaş olan öğrenciyi bilgisinden bağımsız cezalandırır. Sınavın tamamını buraya taşımak yerine notun bir bölümünü, mesela yarısını, denetimli koşullarda üretilen metne bağlamak daha dengeli sonuç veriyor.
Sözlü savunma: en güçlüsü, en pahalısı
Öğrencinin yazdığı metni karşısında savunması, bugün elimizdeki en güvenilir yöntem. Metni kimin yazdığını anlamak için beş dakika yetiyor, çünkü takip sorusu hazır cevabı değil, metnin nasıl kurulduğunu yokluyor.
Sonra hesabı yapıyorsunuz. 30 kişilik bir sınıfta öğrenci başına 15 dakika, tek tur için 7,5 saat. Dönemde dört tur yaparsanız 30 saat, ve bu tek bir sınıf. Beş şubeye giren bir öğretmen için dönem başına 150 saat sözlü sınav demek, yani yapılamaz demek. Oxford'da bu model yürüyor çünkü orada bir eğitmenin karşısında haftada bir ya da iki öğrenci oturuyor. Yöntemi taşırken bu oranı taşımazsanız, taşıdığınız şey yöntem olmuyor.
Çözüm örneklemek. Her ödev turunda öğrencilerin rastgele seçilen bir bölümü, diyelim beşte biri savunmaya çağrılır ve bu kural dönem başında ilan edilir. Caydırıcılık tam kapsama gerektirmez; sıfırdan büyük bir yakalanma ihtimali ile arkasında duran gerçek bir sonuç yeter. 30 kişilik sınıfta bu, tur başına 1,5 saate iniyor. Yapılabilir bir sayı.
Kimliksiz değerlendirme kopyayı çözmüyor
Sınav kâğıtlarının isim yerine numarayla okunması iyi bir uygulama, ama kopyacılıkla ilgisi yok. O yöntem değerlendirenin önyargısına karşı kurulmuştur: hoca kimin kâğıdını okuduğunu bilmesin diye. Kopyayı engelleyen şey kâğıdın anonim olması değil, sınavın gözetim altında yapılması. İkisi aynı listeye konunca, gerçekte tek bir önlem alıp iki önlem aldığını sanan kurumlar çıkıyor ortaya.
AI dedektörleri kanıt değildir
Turnitin ve benzerlerinin yapay zekâ modülü bir olasılık üretir, hüküm değil. Elinde doğru cevap anahtarı yok; metnin istatistiksel olarak ne kadar öngörülebilir olduğuna bakıyor. Sade, kısa ve kalıplı yazan öğrenci bu ölçekte kötü puan alır. Anadili farklı olan, dolayısıyla daha basit cümle kuran öğrencilerin metinlerinin daha sık işaretlenmesi de aynı mekanizmanın sonucu.
Hata maliyeti simetrik değil. Kopya çeken bir öğrenciyi kaçırmakla, kopya çekmemiş bir öğrenciyi akademik sahtekârlıkla suçlamak aynı ağırlıkta iki hata değil. Dedektör çıktısı disiplin dosyasının dayanağı olamaz. Olabileceği tek şey, o öğrenciyle metin üzerine bir konuşma yapma gerekçesi. Konuşma zaten sözlü savunmadır ve karar oradan çıkar.
Asıl iş ödevin kendisinde
Yukarıdakiler denetim önlemleri. Denetimden daha ucuzu, kopyalanınca işe yaramayan soruyu sormak. Derste tartışılan somut bir örneğe, öğrencinin kendi stajına, o hafta sınıfta toplanan veriye bağlanan ödev, dil modelinin bilmediği bir bağlam ister. Taslakları ve notları ödevin parçası saymak da benzer iş görür; ürünü değil süreci teslim alırsınız.
En sevdiğim biçim şu: öğrenciye konuyla ilgili bir yapay zekâ çıktısı verilir, ondan bu metnin nerede yanıldığını göstermesi istenir. Model kullanmak serbest, hatta zorunlu. Değerlendirilen şey metin üretmek değil, üretileni yargılayabilmek. Öğrencilerin mezun olduktan sonra yapacakları iş de zaten bu.
Kaynak