Unicorn, tilki, kirpi: UX ekibi etiketlerinin anlattığı ve gizlediği

Unicorn, tilki ve kirpi, UX ekiplerinde kimin ne yaptığını anlatmak için kullanılan üç etiket. İlki iş ilanlarından çıktı, diğer ikisi 1953 tarihli bir denemeden. Üçünü aynı cümleye koymak kolay ama aynı şeyi ölçmüyorlar ve karışıklığın çoğu buradan başlıyor.

İki etiketin gerçek kaynağı var, birininki yok

Tilki ile kirpi ayrımı Isaiah Berlin'in The Hedgehog and the Fox denemesinden geliyor. Berlin de eski Yunan şairi Arkhilokhos'a atfedilen bir dizeye dayanıyordu: tilki çok şey bilir, kirpi tek bir büyük şey. Denemenin konusu Tolstoy'du, yani ayrım bir beceri listesi değil, bilginin nasıl örgütlendiğiyle ilgiliydi. Kirpi gördüğü her şeyi tek bir merkezi fikre bağlar. Tilki birbirine indirgenemeyen çok sayıda fikri aynı anda taşır ve bundan rahatsız olmaz.

Unicorn'un böyle bir arka planı yok. Terim, araştırma, arayüz, etkileşim ve önyüz kodunu tek kişiden isteyen ilanlarla yayıldı. Adın kendisi zaten iğneleyiciydi: böyle biri yok demenin kibar yolu.

Bu üçü aynı eksende durmuyor

Unicorn bir beceri sayımıdır, kaç işi yapabildiğinizi sorar. Tilki ile kirpi ise düşünme biçimini tarif eder. Tek bir alanda, mesela yalnızca kullanıcı araştırmasında çalışan biri pekâlâ tilki olabilir: verinin nereye oturacağına dair birbiriyle yarışan birkaç açıklamayı aynı anda ayakta tutuyorsa öyledir. Aynı şekilde altı araca hakim bir tasarımcı kirpi olabilir, çünkü hepsini tek bir tasarım inancının uzantısı gibi kullanıyordur.

Dolayısıyla "ekipte bir unicorn, bir tilki, bir kirpi bulunsun" tavsiyesi dengeli görünse de iki ayrı cetveli aynı ölçüme sokuyor. Ekip kurarken sorulacak soru kaç etiketin tamamlandığı değil, hangi alanda kimsenin derinliği olmadığı.

Unicorn arayışı bütçe sorununu çözer, ürün sorununu değil

Dört kişilik işi tek maaşa sığdırma isteği, ilanlarda yetenek arayışı gibi görünür. Kişi gerçekten bulunsa bile kazanç sandığınız kadar olmaz, çünkü o kişi aynı anda tek iş yapar. Araştırmayı yürütürken arayüz bekler, arayüzü çizerken araştırma bekler. Üstelik bilginin tamamı bir kişide toplandığı için ayrılığı ekipte dört ayrı boşluk açar.

Bunun bir istisnası var ve küçümsenmemeli. İki üç kişilik ekiplerde, ürünün ilk sürümünde geniş kapsamlı kişi doğru tercihtir; orada koordinasyon maliyeti neredeyse sıfırdır ve bir kafanın içinde alınan karar en hızlı karardır. Ekip büyüdükçe denklem tersine döner: iletişim kanalı sayısı kişi sayısının karesine yakın büyürken, tek kişinin kapsayabileceği alan sabit kalır. Beş kişiyi geçen ekipte hâlâ unicorn arıyorsanız aradığınız şey ekip üyesi değil, ekip liderinin yerine karar verecek biridir.

Kirpiyi işe alın, tilkiyi içeride yetiştirin

Derin uzmanlık işe alımla gelir. Erişilebilirlik denetimini yıllardır yapan birinin gördüğünü, konuyu geçen ay öğrenmiş bir ekip üyesi göremez ve bunun kısa yolu yok. Geniş bakış ise iş üstünde büyüyen bir şey. Araştırmacıyı satış görüşmesine sokmak, arayüz tasarımcısını iki gün boyunca destek kayıtlarını okumaya oturtmak, geliştiriciyi kullanıcı testinde not tutucu yapmak. Birkaç yıl sonra kirpiler tilkileşir. Tersi çok daha nadir görülür, çünkü derinlik zaman ister ve o zamanı ancak bir alana ayırırsanız bulursunuz.

Son bir uyarı: bu etiketler tarif ederken faydalı, insana yapıştırılınca zararlı. "Sen kirpisin" denen kişi bir süre sonra kendisine kapalı sayılan işlere aday olmaz. Etiketleri performans görüşmesinde değil, ekipte hangi derinliğin eksik olduğuna bakarken kullanın.