Anket Sorusu Nasıl Yazılır? Kurallar ve Sık Yapılan Hatalar

Bir anketin sonucu analiz aşamasında değil, soruların yazıldığı anda belirlenir. Kötü kurulmuş tek bir soru yüzlerce yanıtı ölçülemez hale getirir: katılımcı soruyu kendince yorumlar, siz de birbirinden farklı şeylerin ortalamasını alırsınız. Aşağıda veriyi en çok bozan noktalar ve bunların düzeltilmiş halleri var.

Sorunun ölçtüğü şeyi önce sen yaz

Her sorunun arkasında cevabını aradığın bir bilinmeyen vardır: kaç kişi bunu yapıyor, hangi adımda takılıyorlar, fiyatı nasıl buluyorlar. Soruyu forma eklemeden önce bu bilinmeyeni bir cümleyle kendine yaz. Yazamıyorsan o soru ankette değil, not defterinde durmalı. “Olsun da dursun” diye eklenen sorular tamamlanma oranını düşürür, karşılığında da kimsenin bakmadığı bir sütun bırakır.

Bir soruda tek konu

“Web sitemiz hızlı ve kullanışlı mıydı?” sorusuna gelen “hayır” cevabı işe yaramaz, çünkü hızın mı kullanılabilirliğin mi reddedildiğini bilemezsin. Soruyu ikiye böl. Aynı tuzak “kurulum ve kullanım”, “fiyat ve destek” gibi ikililerde de çıkar; soru cümlesinde “ve” gördüğünde bir kez daha bak.

Sıklık sorusu zaman aralığı ister

“Son zamanlarda sitemizi ne sıklıkla kullandınız?” sorusunda herkes kendi zaman aralığını uydurur; biri son haftayı, biri son yılı düşünür. Doğrusu aralığı sorunun içine koymaktır: “Son 30 günde sitemizi kaç kez ziyaret ettiniz?”

Bu, soruları kısa tutma kuralıyla çelişiyor gibi görünür. Çelişmiyor: kısalık kelime sayısı değil, katılımcının kafasında yapması gereken iş miktarıdır. Aralığı yazmak soruyu üç kelime uzatır ama katılımcıyı bir tahminden kurtarır.

Seçenekler: örtüşme ve boşluk iki ayrı hata

Yaş aralıklarında sık verilen bir örnek yanlış anlaşılıyor. “20-49” ile “50-64” birbiriyle örtüşmez, ortak bir uç paylaşmazlar. Buradaki sorun başkadır: 19 yaşındaki de, 70 yaşındaki de gidecek kutu bulamaz. Gerçek örtüşme “10-20” ve “20-30” gibi uçların paylaşıldığı yerde olur, 20 yaşındaki iki kutuya birden uyar ve hangisini işaretlediği kişiye kalır.

İkisini birden çözmek kolay: aralıkları bitişik tam sayılarla kur (10-19, 20-29), en alttaki ve en üstteki kutuyu açık bırak (“19 ve altı”, “65 ve üzeri”). Aynı kural gelir, süre ve adet soruları için de geçerli.

Ölçekte sadece uçları etiketlemek yetmez

1’den 5’e bir ölçekte yalnızca 1 ve 5 etiketliyse, ortadaki üç değeri her katılımcı kendi kafasında konumlandırır. Birinin 3’ü diğerinin 2’sidir ve ortalamayı aldığında bu farkı göremezsin. Her noktayı yaz: çok memnun değilim, memnun değilim, kararsızım, memnunum, çok memnunum.

Nokta sayısı ise zevk meselesi değil, ölçtüğün şeye bağlı. Memnuniyet ölçüyorsan tek sayılı ölçek kullan ve orta noktayı bırak; kararsızlık gerçek bir cevaptır, onu zorla bir tarafa itmek veriyi düzeltmez, kirletir. İki seçenek arasında karar istiyorsan (A mı B mi) çift sayılı ölçek işe yarar, orada kaçacak yer bırakmamak istersin.

Grid sorular ve mobil

Grid soruyu mobilde kullanmam. Sekiz satır ve beş sütunluk bir tablo kırk dokunma hedefi demek; üstelik satırı okurken sütun başlıkları ekrandan çıkıyor, katılımcı hangi kutuya bastığını göremeden işaretliyor. Aynı gride masaüstünde bakınca sorun görünmez, ön testi bu yüzden telefonda yap.

Gridi tek tek sorulara bölmek daha uzun görünen bir anket üretir, ama tamamlanma oranı genelde yükselir: her ekranda tek bir karar kalır.

“Diğer (belirtiniz)” alanının bedeli

Serbest metin alanı katılımcı için ucuz, senin için pahalıdır. Beş yüz yanıtın altmışı serbest metinse birinin oturup bunları elle kategorilere ayırması gerekir; ayırmazsan o alan hiç okunmaz. Bu yüzden her soruya değil, seçenek listesinin gerçekten eksik kalabileceği sorulara ekle. Hangilerinde eksik kaldığını zaten ilk turda gelen metinler söyler, ikinci turda onları seçeneğe çevirirsin.

Yayına almadan önce

Formu kendi telefonundan baştan sona doldur ve süreyi tut. Sonra konuyu bilmeyen üç beş kişiye ver, cevaplarını değil takıldıkları yeri izle. Bir soruyu iki kez okuyorlarsa o soru belirsizdir. Bu kısa turda bulunan hatalar, veri toplandıktan sonra artık düzeltilemeyen hatalardır.