Arayüzde Tutarlılık: Standartlara Ne Zaman Uyulur, Ne Zaman Sapılır
Tutarlılık, arayüzde aynı işin her yerde aynı biçimde yapılması demektir. Kullanıcı ilk ekranda öğrendiği kuralı ikinci ekranda da işletebiliyorsa arayüz tutarlıdır; işletemiyorsa her sayfa yeniden öğrenilir. Yani mesele estetik değil, kullanıcıya ödettiğiniz öğrenme maliyeti.
Tutarlılık neyi ucuzlatır
Bir arayüzle ilk karşılaşmada kullanıcı zihninde küçük bir kurallar kümesi kurar: birincil işlem koyu renkli butonda, geri dönüş sol üstte, silme işlemi kırmızıyla ve onaylı. Bu kümenin işlemesi kullanıcıyı hızlandırır, çünkü ikinci ekranda düşünmez, hatırlar. Tutarsızlık ise kurulan kümeyi bozar. Kullanıcı üçüncü ekranda kırmızı butonun yine silme olduğundan emin olamıyorsa, arayüzünüz ona her seferinde küçük bir tereddüt ödetiyor demektir.
Bunu tersinden görmek daha kolay: iyi tutarlılık fark edilmez. Kimse "ne kadar tutarlı bir site" diye düşünmez, sadece işini çabuk bitirir.
Aynı işe aynı ad
Tutarlılığın en ucuz ve en çok atlanan katmanı dildir. Bir ekranda "Kaydet" olan işlem başka ekranda "Kayıt Et", üçüncüde "Onayla" olduğunda kullanıcı üç ayrı işlem olduğunu düşünür. Bunun teknik bir zorluğu yok; ekipte kimsenin sözlüğü tutmamasından kaynaklanıyor.
Küçük bir terim tablosu bu işi bitirir. İşlem adı, karşılığı olan tek metin, kullanıldığı yerler. Yeni bir ekran açılırken oraya bakılır.
Aynısı hata mesajlarının tonu için de geçerli. Karşılama ekranında samimi konuşup form hatasında "Geçersiz giriş" diye kesmek, kullanıcıya iki farklı ürün kullanıyormuş hissi verir.
Bileşeni tek yerden üretin
Yazılı bir stil kılavuzunu, kodda tek bir bileşenden üretilen butondan daha az güvenilir bulurum. Kılavuz okunmayı bekler, bileşen kendini dayatır. Ekip büyüdükçe aradaki fark açılır: dökümanı yeni gelen okumaz, ama Button bileşenini kullanmak zorundadır.
Aradaki farkı sayıyla görmek mümkün. Otuz sayfalık bir sitede on iki tekrar eden bileşen varsa, gözle denetimde üç yüz altmış nokta kontrol edersiniz ve her yeni sayfa bu sayıyı on iki artırır. Bileşenler tek kaynaktan geliyorsa denetlenecek yer on iki tanım dosyasıdır, sayfa sayısı arttıkça değişmez. Tutarlılığı disiplinle değil, yapıyla çözmek bu yüzden işe yarıyor.
Standarttan ne zaman sapılır
Yerleşim konvansiyonları keyfi değil, kullanıcının başka sitelerde biriktirdiği alışkanlıktır. Logo sol üstte, arama sağda, sepet en sağda. Bunlara uymak yaratıcılıktan feragat etmek değil, kullanıcının size gelmeden önce öğrendiği şeyi bedavaya kullanmaktır.
Sapmak için tek geçerli gerekçe var: kullanıcının somut olarak kazandığı bir şey. Uzun bir formu adımlara bölmek, alışılmışın dışında olsa bile hata oranını düşürüyorsa sapabilirsiniz. "Daha taze dursun" diye dönem dönem renk paletini ya da yazı tipini değiştirmek ise kazanç tarafı boş bir sapmadır; tutarlılık için ödediğiniz bedeli geri alır ve kullanıcıyı yeniden öğrenmeye zorlar.
Bileşenlerin işlevine sadık kalması da aynı mantığın parçası. Radyo düğmesi tek seçim, onay kutusu çoklu seçim demektir. Bunları görsel tercih olarak birbirinin yerine kullandığınızda kullanıcı seçimin nasıl davranacağını tıklamadan bilemez, ki arayüzün asıl işi tam olarak bunu bildirmekti.