Eye Tracking Nasıl Çalışır, Ne Ölçer, Neyi Ölçemez
Eye tracking, kullanıcının ekranda nereye baktığını kızılötesi yansımalar üzerinden ölçen bir yöntemdir. Ankette ve görüşmede kullanıcı ne hatırladığını anlatır, burada bakışın kendisi kaydedilir. Aradaki fark yöntemi değerli kılıyor, ama aynı fark cihazın neyi söyleyemeyeceğini de belirliyor.
Cihaz gerçekte ne kaydediyor
Ekranın altına yerleştirilen ya da gözlüğe monte edilen zayıf bir kızılötesi kaynak göze ışık gönderir. Bu ışık korneada sabit bir parlama noktası bırakır, göz bebeği ise kamerada koyu bir daire olarak görünür. Algoritma bu ikisi arasındaki mesafenin nasıl değiştiğine bakarak gözün döndüğü yönü hesaplar ve sonucu ekran koordinatına çevirir. Elde edilen ham çıktı tek bir şeydir: zaman damgalı x-y noktaları.
Bu noktalar sonradan ikiye ayrılır. Göz bir yerde nispeten sabit kaldığında buna fiksasyon denir ve tipik olarak 200 ile 300 milisaniye sürer. Fiksasyonlar arasında göz bir noktadan diğerine 30-80 milisaniyede sıçrar, buna da sakkad denir. Sakkad sırasında görme neredeyse durur, yani okunan her şey fiksasyonlarda toplanır. Bir arayüzün kaç fiksasyon gerektirdiği, o arayüzün ne kadar iş çıkardığının doğrudan ölçüsüdür.
Isı haritası ile sakkad yolu farklı sorulara cevap verir
Isı haritası, fiksasyon sürelerini üst üste toplayıp renge çevirir. Uzun bakılan bölge sıcak, hiç bakılmayan bölge soğuk görünür. Sakkad yolu ise sırayı taşır: göz önce nereye gitti, sonra nereye.
Bu ikisi birbirinin süslü versiyonu değil. Isı haritası sırayı tamamen siler. Aynı sıcak bölge, kullanıcının aradığını hemen bulmasından da çıkabilir, sayfada takılıp kalmasından da. Sakkad yolu sırayı korur ama birkaç kişiden fazlasını üst üste bindirdiğinizde okunmaz bir yumağa döner.
Isı haritasını tek başına rapora koymam. Yanına ya sakkad yolu ya da ilk fiksasyona kadar geçen süre gibi bir sayı gerekiyor, yoksa görüntü kendi başına iki zıt hikâyeyi de destekler.
Örnekleme hızı hangi analizi mümkün kılar
Cihazın hızı saniyedeki ölçüm sayısıdır. 60 Hz bir cihaz her 16,7 milisaniyede bir örnek alır. 250 milisaniyelik bir fiksasyon bu hızda yaklaşık 15 örnekle temsil edilir, yani fiksasyonun yerini ve süresini rahatça görürsünüz. Aynı cihaz 40 milisaniyelik bir sakkadı ancak iki üç örnekle yakalar; 30 Hz bir web kamerası çözümünde sakkad tamamen iki örnek arasına düşebilir.
Pratik sonucu şu: ısı haritası ve fiksasyon süresi için ucuz donanım iş görür, sakkad hızı ya da bakışın ne kadar hızlı düzeldiği gibi ölçümler için laboratuvar sınıfı yüksek frekanslı cihaz gerekir. Bir arayüz kararı verirken hangisine ihtiyacınız olduğunu baştan bilmek, sonradan veriyi kurtarmaya çalışmaktan ucuzdur.
Kaç katılımcı yeterli
Kullanılabilirlik testlerinde az sayıda katılımcının çoğu sorunu ortaya çıkardığı bilinir. Bu kural eye tracking için olduğu gibi geçerli değil, çünkü ısı haritası bir gözlem değil bir ortalamadır. Beş kişilik bir haritada tek bir katılımcının dört saniyelik bakışı tüm görüntüyü boyar, siz de kimsenin yaşamadığı bir davranışı raporlarsınız.
Ayrım basit. Sorunu bulmak istiyorsanız az katılımcı yeter, kayıtları tek tek izlersiniz. Isı haritasını bir karara gerekçe yapacaksanız belirgin biçimde daha fazla katılımcı gerekir, aksi halde elinizdeki şey veri değil, birkaç kişinin rastgele üst üste binmiş bakışıdır.
Bakmak görmek anlamına gelmiyor
Cihaz gözün nereye döndüğünü ölçer, beynin orada ne yaptığını değil. Kullanıcı reklam görünümlü bir kutuya bakıp içeriğini hiç işlemeyebilir. Çevresel görüşle fark edilen bir öğe de kayda girmez, çünkü göz oraya dönmemiştir.
Cihazın hiçbir zaman cevaplamadığı soru ise neden sorusudur. Kullanıcı bir alana üç saniye bakmışsa bu ilgi de olabilir kafa karışıklığı da, ikisi kayıtta aynı görünür. Bu yüzden oturumun sonunda kısa bir görüşme yapılmadan eye tracking verisi yorumlanamaz. Gözlük, lens ve ortam ışığı da veri kalitesini düşürür; kalibrasyonun her katılımcıda tekrar edilmesi ve oturum ortasında bir kez daha kontrol edilmesi bu yüzden gerekli.
Testi kurarken pratik akış
- Her katılımcı için kalibrasyonu yeniden yapın, uzun oturumlarda ortada bir kez tekrarlayın.
- Görevleri gerçek senaryolardan kurun; katılımcı kendi verisiyle ilerlesin, hazır doldurulmuş formla değil.
- Ekran kaydının yanında elle not tutun, kayıtta görünmeyen tereddütler oradan çıkar.
- Oturumdan hemen sonra kısa bir görüşme yapın ve dikkat çeken duraklamaları katılımcıya sorun.
- Raporda ham sayıyı da bırakın; ısı haritası tek başına dolaşıma girdiğinde bağlamı kayboluyor.