Etnografik Araştırmada Sahada İşe Yarayan Kararlar
Etnografik araştırma kullanıcıyı kendi ortamında izlemeye dayanır. Kağıt üzerinde basit görünür: git, izle, not al. Sahada işi zorlaştıran şey gözlemin kendisidir, çünkü izlendiğini bilen insan farklı davranır ve küçük örneklemde aldığın her katılımcı bir başkasından vazgeçmek anlamına gelir. Aşağıdakiler bu iki sınırla çalışmanın pratik yolları.
Nicel veriyle aynı cümlede kullanma
Nicel araştırma kaç kişi ve ne sıklıkta sorularını cevaplar. Etnografi bunların hiçbirini vermez; neden sorusunun cevabını verir. Sekiz kişiyle saha çalışması yaptıysan elindeki şey bir oran değil, bir mekanizmadır. Raporu da buna göre yaz. "Kullanıcıların çoğu" ile başlayan bir cümle sekiz gözlemden çıkmaz, çıkarsa da ilk itirazda dağılır.
Çeşitliliği isterken sayıyı hesapla
Ekipte farklı bakış açısı olması gözlem notlarındaki kör noktayı azaltır, buraya itirazım yok. Katılımcı tarafında ise çeşitlilik bedava değil. Tipik bir etnografik çalışma 6 ile 12 kişi arasında yürür. Sekiz kişilik bir listede üç yeri uç kullanıcıya ayırdığında ana kullanıcı davranışı için elinde beş gözlem kalır, yani asıl sorunu iki farklı kişide doğrulama şansın epey daralır.
Pratik ayrım şu: uç kullanıcıyı sistemin sınırını görmek için al, ortalamayı ondan çıkarmaya çalışma. İkisini aynı örnekleme sığdırmaya kalkarsan ikisini de yarım yaparsın.
5 Neden'in kendi varsayımı var
Katılımcının söylediğini olduğu gibi almamak doğru. Ama bunun için önerilen 5 Neden tekniği, tek bir nedensel zincir olduğunu peşinen kabul eder. Davranışın kökü çoğu zaman tek değildir: alışkanlık, ortamın fiziksel kısıtı ve şirket içi bir kural aynı anda çalışır. Zinciri beşinci adıma kadar zorladığında katılımcı bir yerden sonra uydurmaya başlar, çünkü sorulan soruyu boş bırakmak sosyal olarak zordur.
Cevaplar tekrar etmeye başladığı anda dur. Üçüncü nedende "bilmiyorum, hep böyle yapıyoruz" geldiyse zinciri kırmışsındır ve bu iyi bir bulgudur, kaçırılmış bir adım değil.
Söylenene değil, ortama bak
Kullanıcının anlattığı iş akışıyla masasında olan biten nadiren örtüşür. Eldivenle çalışan birinin dokunmatik ekranla nasıl boğuştuğunu hiçbir görüşmede duyamazsın, çünkü ona göre bu ekranın değil eldivenin sorunudur ve söylemeye değmez. Fotoğraf, kısa video, mümkünse masanın kendisinin fotoğrafı. Bir bayi panelinde "neden bu ekranı kullanmıyorsunuz" sorusunun cevabını, kullanıcının monitör kenarına yapıştırdığı el yazısı kısayol listesinde bulmuştum.
Gözlemci de değişkenin bir parçası
İzlenen insan performans gösterir. Ekranı temizler, normalde atladığı adımı atlamaz, sesli düşünür. Bunu tamamen ortadan kaldıramazsın ama azaltabilirsin: ilk yarım saati ısınma kabul et ve o bölümün notlarını analize sokma, sonra sorularını seyrekleştir. Odada ne kadar az soru sorarsan davranış o kadar kendi haline döner.
Aynı sebeple ekipten iki kişiyle birden girme. İki gözlemci, katılımcı için mülakat hissi yaratır.
Notları birleştirme sırası önemli
Benzerlik diyagramı (affinity diagram) karmaşık saha notunu temaya çevirmenin hâlâ en ucuz yolu. Tek şartı var: herkes kendi notunu bağımsız kodlasın, ortak masaya ondan sonra oturun. Tartışmaya notları birleştirerek başlarsanız ilk konuşan kişinin çerçevesi diğerlerinin okumasını da belirler.
Notu yazarken gözlemi çıkarımdan ayır. "Formu üç kez baştan doldurdu" gözlemdir, "form kafa karıştırıcı" çıkarımdır. İkisi aynı satıra yazıldığında analiz aşamasında hangisinin veri olduğunu ayırt edemezsin.
Kaynaklar