Yaratıcı Oturum Sonrası Fikir Seçimi: Hangi Yöntem Ne Zaman Çalışır
Bir fikir üretimi oturumunun sonunda duvarda kırk post-it varsa asıl iş yeni başlıyor. Fikir seçimi için kullanılan yöntemler birbirinin alternatifi değil; her biri farklı bir soruya cevap verir, yanlış soruda kullanıldığında da oturumun en iyi fikrini eler. Nokta oylama, dört kategori, affinity kümeleme ve Now-Wow-How matrisi arasındaki fark tam olarak burada ortaya çıkıyor.
Yakınsama neden ayrı bir aşamadır
Fikir üretimi iki yönlü bir süreçtir. İlk yarıda amaç genişlemektir: mümkün olduğunca çok, mümkün olduğunca farklı fikir. İkinci yarıda amaç daralmaktır. Bu iki yönü aynı toplantıda karıştıran ekipler ikisini de beceremez, çünkü bir fikir söylenir söylenmez eleştirilirse ortaya çıkmayan fikirlerin sayısı ortaya çıkanlardan fazla olur.
Yakınsama aşamasının kendine ait bir tekniği vardır. Fikirleri gruplamak, karşılaştırmak, elemek ve seçmek ayrı ayrı işlerdir ve bunları hangi sırayla yaptığınız sonucu değiştirir.
Nokta oylama: basit, ama sayıları kontrol edin
Yöntem şu: bütün fikirler duvara asılır, herkese eşit sayıda nokta etiketi (genelde üç ya da dört) verilir, katılımcılar beğendikleri fikirlere noktalarını yapıştırır. En çok nokta alan kazanır.
Burada gözden kaçan şey aritmetik. Sekiz kişilik bir ekipte kişi başı dört oy toplam 32 nokta eder. Duvarda 40 fikir varsa fikir başına ortalama 0,8 nokta düşer, yani fikirlerin çoğu sıfır oyla kapanır. Kazanan fikir 5 nokta almışsa bu, sekiz kişilik ekipte üç kişinin ortak eğilimidir; ekibin kararı değil, gürültünün içinden çıkan bir sayıdır. Fikir sayısı oy sayısının iki katını geçtiği anda nokta oylamanın ayırt etme gücü kalmaz.
İkinci sorun görünürlük. Oyları aynı anda yapıştırın, sırayla değil. Duvarda görünen ilk üç nokta kendinden sonraki herkesin oyunu kendine çeker ve elinizde kalan şey ortak akıl değil, ilk oy verenin tercihi olur.
Nokta oylama, on beş civarında birbirinden gerçekten ayrı fikir arasından hızlı bir ön eleme yapmak için iyidir. Nihai kararı ona bırakmayın.
Önce kümeleyin, sonra oylayın
Affinity diyagramı, benzer fikirleri yan yana getirip ortak temaları çıkarma işidir. Bütün kartlar okunur, aynı şeyi söyleyenler üst üste konur, gruplara isim verilir.
Sıralama önemli. Kümelemeden oylarsanız, aynı fikrin üç farklı ifadesi birbirinin oyunu böler; üçü tek kartta toplansa listenin başına çıkacak fikir, dağıldığı için orta sıralarda kaybolur. Bu, oylamanın en sık ve en sessiz hatasıdır. Kümeleme aynı zamanda 40 kartı 12 temaya indirir ve nokta oylamayı çalışabileceği aralığa geri getirir.
Dört kategori: oylamanın elediğini geri getirir
Nokta oylama tanıdık ve güvenli olanı ödüllendirir. Riskli fikir, tam da riskli olduğu için ikinci oyu bulamaz.
Dört kategori yöntemi fikirleri tek bir sıralamaya sokmak yerine dört ayrı başlığa dağıtır: mantıklı tercih, en çok heyecanlandıran, ekibin favorisi, gözden kaçan uzun vadeli fırsat. Her başlıktan bir ya da iki fikir seçilir. Böylece güvenli seçim de masada kalır, kimsenin savunmaya cesaret edemediği fikir de.
Ekipte kıdem farkı varsa bu yöntem nokta oylamadan daha iyi çalışır, çünkü junior bir ekip üyesinin fikri "en çok heyecanlandıran" başlığında hayatta kalabilir; düz oylamada kalamaz.
Now-Wow-How matrisi
İki eksen var: yenilik ve uygulanabilirlik. Fikirler üç kutuya düşer. Now, bugün yapılabilir ve sıradan olan. Wow, hem yenilikçi hem uygulanabilir olan. How, iyi görünen ama nasıl yapılacağı belli olmayan.
Ekipler genelde Now kutusunu alıp toplantıyı bitirir. How kutusundaki fikirler ise silinir, çünkü o an cevabı yoktur. Halbuki bir sonraki çeyrekte en çok işe yarayacak fikirler oradadır. How kutusunu ayrı bir listede saklayın; altı ay sonra teknik koşullar değiştiğinde o liste yeniden okunmaya değer hale gelir.
Altı şapka güçlüdür, ama maliyetini hesaplayın
De Bono'nun altı şapka tekniğinde katılımcılar sırayla farklı düşünme biçimlerine geçer: veriler, olumlu yönler, riskler, sezgiler, yaratıcı alternatifler, süreç yönetimi. Fikri altı ayrı açıdan görürsünüz ve önyargı belirgin biçimde azalır.
Karşılığı zaman. Altı şapka, şapka başına beş dakika ve altı finalist fikir demek üç saat toplantı demektir. Bu yüzden altı şapkayı eleme aracı olarak kullanmayın. Bir ya da iki finalistin kaldığı yerde, karar verilmeden hemen önce açın.
Kararı verirken sorulacaklar
Hangi yöntemle daraltmış olursanız olun, kalan fikirler aynı sorulardan geçer:
- Bu fikir hangi kullanıcı ihtiyacını karşılıyor, o ihtiyacın var olduğunu nereden biliyoruz?
- İş hedefiyle bağı doğrudan mı, dolaylı mı?
- Mevcut ekip ve mevcut sistemle uygulanabilir mi?
- Şu anki çözüme kıyasla ne kazandırıyor?
- Bütçe ve takvim içinde bitebilir mi?
Üçüncü soruya cevap veren kişinin işi gerçekten yapacak kişi olması gerekir. Toplantıda "yapılabilir" diyen kişi kodu yazacak kişi değilse, o cevap tahmindir.
Seçilen fikirle ne yapılır
Kazanan fikir doğrudan prototipe ya da MVP'ye gider. Aynı temadan çıkmış yakın fikirler tek bir prototipte birleştirilebilir, böylece bir testte iki varsayımı birden yoklarsınız. Buradan sonrası kullanıcı testi ve yineleme döngüsüdür; seçim aşaması bir karar değil, test edilecek hipotezin belirlenmesidir.
Kaynaklar