UX'in 7 Faktörü: Listeyi Ezberlemek Yetmiyor
Kullanıcı deneyimini yedi başlıkta toplayan liste Peter Morville'e ait ve 2004'ten beri neredeyse hiç değişmeden dolaşıyor: kullanışlı, kullanılabilir, bulunabilir, güvenilir, arzulanan, erişilebilir, değerli. Listenin kendisiyle bir sorunum yok. Sorun okunma biçiminde: sırayla tik atılınca iyi bir deneyim çıkacakmış gibi davranılıyor. Oysa bu maddeler gerçek bir projede çoğu zaman birbirine ters düşer ve asıl iş, hangisinin ne zaman öne geçeceğine karar vermektir.
Yedinci madde aslında listeye ait değil
Morville'in çizimi bir bal peteğidir ve valuable o peteğin tam ortasında durur, kenardaki altı hücreyle aynı sırada değil. Yani değer, öbür altısıyla aynı cinsten bir özellik değil; onlardan çıkan sonuç. Yedisini yan yana dizmek zararsız görünüyor ama bedeli var: toplantıda "değer katma" da tamamlanabilir bir iş kalemi gibi görünüyor, listenin sonunda olduğu için de genellikle hiç sırası gelmiyor. Değer ayrı bir görev değil, diğer altı başlıkta verdiğiniz kararların ölçüsüdür.
Kullanışlılık, en ucuz elenme noktası
Bir ürün kimsenin ihtiyaç duymadığı bir işi kusursuz yapabilir. Böyle bir modülü ne kadar hızlandırırsanız hızlandırın, arayüzünü ne kadar sadeleştirirseniz sadeleştirin sonuç değişmez. Bu soruyu tasarım öncesinde sormanın maliyeti birkaç kullanıcı görüşmesi; sormamanın maliyeti, altı ay geliştirilip kullanılmadığı için sessizce kaldırılan bir özellik. İşlevsellik dışındaki nedenler de kullanışlılık sayılır: eğlence, alışkanlık, estetik haz. Ölçüt fayda değil, birinin gerçekten geri gelmesi.
Kullanılabilirlik ile arzulanan olmak sık sık çatışır
Ekiplerin bu ikisini birlikte kazanabileceğine inanması, en çok zaman kaybettiren varsayım. Tam ekran açılış animasyonu markayı güçlü gösterir ve her ziyarette iki saniye çalar. Kaydırmayı ele geçiren efektli sayfalar sunumda etkileyicidir, kullanıcı bir yeri ikinci kez bulmaya çalıştığında değildir. Açık gri, ince fontlar tasarım klasöründe zarif durur, öğleden sonra güneşinde telefon ekranında durmaz. Ana sayfadaki döner slayt ise klasik örnek: ilk kareden sonrası neredeyse hiç görülmez, çünkü kullanıcı hareket eden şeyi reklam sanıp gözünü kaçırır.
Benim kuralım şu: işlevsel ekranlarda kullanılabilirlik kazanır, ilk temas ekranlarında estetik kazanabilir. Ödeme adımı, form, arama sonucu, ayarlar sayfası tartışmaya açık değil. Tanıtım sayfasında bir saniyelik animasyonu savunabilirsiniz.
Bulunabilirlik arama kutusu takmakla çözülmez
Arama kutusu, bilgi mimarisi bozuk olduğunda üzerine örtülen bir bezdir. Kullanıcı bir kategoriyi kendi kelimesiyle arıyorsa ve siz o içeriği başka bir kelimeyle etiketlemişseniz sonuç boş döner. Bunu tahmin etmenize gerek yok, ölçebilirsiniz: site içi arama kayıtları en ucuz kullanıcı araştırmasıdır ve çoğu sitede kimse açıp bakmaz. Sonuç dönmeyen sorguları haftalık okumak, kategori adlarınızın kullanıcının diliyle ne kadar örtüştüğünü doğrudan gösterir. URL yapısı da aynı işin parçası; okunduğunda nerede olduğunu anlatan bir adres, kullanıcı kadar arama motoruna da aynı bilgiyi verir.
Erişilebilirlik ayrı bir kalem
Erişilebilirlik çoğu listede bulunabilirliğin devamı gibi anlatılır, değildir. Bulunabilirlik içeriğin nerede olduğuyla, erişilebilirlik o içeriğin farklı koşullarda alınabilir olmasıyla ilgilenir. Somut olalım: WCAG AA normal metin için 4.5:1, büyük metin için 3:1 kontrast oranı ister ve bu iki sayı bir tasarım tercihi değil, tarayıcı eklentisiyle dakikalar içinde denetlenebilen bir eşiktir. Klavyeyle gezinme de öyle. Tab sırası bozuk bir form, fare kullanabilen kullanıcı için de bozuktur; ekran okuyucusu olmayan biri fark etmez ama hızlı doldurmaya çalışan herkes takılır. Erişilebilirlik için yapılan işin büyük kısmı, hedef kitlenin tamamına yarar.
Güvenilirlik yavaş birikir, hızlı gider
Bu maddeyi teknik sağlamlıkla eşitlemek yaygın bir hata. Sitesi hiç çökmeyen ama fiyat sayfası iki yıl önce güncellenmiş bir şirket güvenilir değildir. Cevaplanmayan iletişim formu, kırık bağlantılarla dolu bir kaynakça, hâlâ "yakında" yazan bir bölüm; bunların her biri kullanıcıya burada kimsenin olmadığını söyler. Güvenilirlik tek bir hamleyle kazanılmıyor, sadece bakımla korunuyor.
Çatıştıklarında sıra
Yedi maddeyi eşit ağırlıkta tutan bir listeye ihtiyacınız yok, çakıştıklarında kime öncelik vereceğinizi bilmeye ihtiyacınız var. Kullanışlılık en başta gelir, çünkü diğer altısı yanlış üründe harcanabilir. Sonra kullanılabilirlik ve erişilebilirlik: bunlar tavan değil taban, altına inildiğinde geri kalanı konuşmak anlamsızlaşıyor. Ardından bulunabilirlik ve güvenilirlik gelir, ikisi de zamanla birikir ve bakım ister. Arzulanan olmak en sonda durur, ama zayıf olduğu için değil; ilk beşi sağlam bir üründe estetiğin gerçekten fark yarattığı, sağlam olmayan bir üründe ise sadece hayal kırıklığını geciktirdiği için.
Kaynak