Kullanılabilirlik Testine Katılımcı Bulmanın Beş Yolu

Kullanılabilirlik testinin en zor kısmı testi kurgulamak değil, karşısına oturtacak insanı bulmaktır. Yöntemin kendisi bir saatte öğrenilir; doğru profildeki beş kişiyi aynı saatte bir araya getirmek haftalar alabilir. Aşağıda katılımcıya ulaşmanın beş yolu var: her birinin maliyeti, hızı ve getirdiği geri bildirimin kalitesi farklı.

Önce şunu netleştirin: kaç kişi gerekiyor?

Bu soru genelde ters yerden cevaplanıyor. Kullanılabilirlik testi nitel bir yöntemdir. Amacı "kullanıcıların yüzde kaçı bu düğmeyi bulamıyor" sorusunu ölçmek değil, düğmenin neden bulunamadığını görmektir. Bir kişinin ekranda takıldığı yeri izlediğinizde elinizde bir sayı değil, bir sebep olur.

Bu yüzden nitel testte katılımcı sayısı hızla doyuma ulaşır. Nielsen Norman Group'un yıllardır tekrarladığı pratik ölçü, kullanıcı grubu başına beş kişiyle test etmenin sorunların büyük kısmını ortaya çıkardığıdır. Birbirinden ayrı iki kullanıcı tipiniz varsa (diyelim yeni kayıt olan ve iki yıllık müşteri), beş değil her gruptan üçer dörder kişi düşünün.

Örneklem büyüklüğü hesabı ayrı bir iş. Bu tür hesaplayıcılar anket, A/B testi, memnuniyet ölçümü gibi sayı üretecek çalışmalar için vardır. Nitel bir kullanılabilirlik testine yüzlerce kişilik örneklem hesabıyla girerseniz bütçeyi bitirir, elinizde de aynı beş bulguyu tekrar tekrar duymuş olursunuz.

Testten önce hazır olması gerekenler

• Testin cevaplamasını istediğiniz somut soru. "Sitemiz kullanışlı mı" soru değildir; "yeni kullanıcı kayıt olmadan fiyat listesini bulabiliyor mu" sorudur.
• Katılımcı profili: kimi arıyorsunuz, kimi aramıyorsunuz.
• Katılımcıya söyleyeceğiniz açıklama: neyin test edildiği, ne kadar süreceği, kaydın ne olacağı.
• Veri gizliliği tarafı. Ekran ya da ses kaydı alacaksanız yazılı onay.
• Teşvik. Hediye çeki, indirim, küçük bir ödeme. Ücretsiz katılımcı, çoğu zaman gelmeyen katılımcıdır.

1. Koridor testi

Ofisteki muhasebeciyi, kafedeki masa komşusunu, akrabanızı ekranın başına oturtup on dakika bir görev verirsiniz. Maliyeti sıfıra yakın, kurulumu bir günde olur. Bariz sorunları yakalamakta şaşırtıcı derecede iyidir: okunmayan buton yazısı, anlaşılmayan ikon, formda kaybolan hata mesajı.

Sınırı da açık. Karşınızdaki kişi sizin kullanıcınız değil. Alan bilgisi olmayan birine muhasebe yazılımı test ettirirseniz, öğrendiğiniz şey yazılımın kullanılabilirliği değil o kişinin muhasebe bilmediği olur. Koridor testinden çıkan bir sonucu tek başına ürün kararına bağlamam; oradan aldığım şey en fazla "şuraya bir daha bakılmalı" işaretidir.

2. Mevcut kullanıcılarınız

Ürünü zaten kullanan insanlar en kolay ulaşacağınız ve en nitelikli geri bildirimi veren gruptur. E-posta listesi, uygulama içi bildirim, canlı destek üzerinden davet, sosyal medya duyurusu. Aktif bir kullanıcı kitleniz varsa bir günde yeterli katılımcıya ulaşırsınız.

Dikkat edilecek yer şu: en hızlı cevap verenler genelde ürünü en çok seven ya da en çok kızan uçlardır. Ortadaki sessiz kullanıcı davete yanıt vermez, oysa asıl sorunu o yaşar. Gelen listeden seçim yaparken kullanım sıklığına bakın, sadece gönüllülük sırasına değil.

3. Online test platformları

UserTesting.com, Amazon Mechanical Turk ve benzeri platformlar, uzaktan ve hızlı sonuç isteyen durumlar için kurulmuş. Görevi tanımlıyorsunuz, platform katılımcıyı buluyor, ekran kaydı ve sesli düşünme kaydıyla geri dönüyor. Craigslist gibi ilan siteleri de bazı pazarlarda hâlâ işliyor.

Karşılığında katılımcı kalitesinde denetimi kaybedersiniz. Bu platformlarda test çözmeyi işe dönüştürmüş, görevleri hızla bitirmeye alışkın kullanıcılar vardır; akıcı görünen ama gerçek bir ilk karşılaşmayı yansıtmayan kayıtlar çıkar. Kısa bir ön eleme anketi (kaç kez benzer test yaptınız, bu alanda deneyiminiz var mı) bu riski belirgin biçimde azaltır.

4. Panel ajansları

Panel ajanslarının elinde yaş, cinsiyet, meslek, alışkanlık bilgisiyle etiketlenmiş binlerce gönüllüden oluşan veri tabanları bulunur. Türkiye'de Pavement ve Poltio gibi seçenekler var. Dar bir demografi arıyorsanız (örneğin kredi kartı borcunu düzenli erteleyen 30-40 yaş arası kullanıcılar) tek başınıza aylarca arayacağınız kişileri günler içinde bulurlar.

Maliyet orta seviyede. Gerçek sorun katılım oranı: onaylanan kişilerin bir kısmı randevuya gelmez. Kabaca ihtiyacınızın yüzde otuz fazlasını davet edin ve test gününden bir gün önce hatırlatma yapın.

5. Pazar araştırma şirketleri

En pahalı, en kapsamlı yol. Profili sizinle birlikte tanımlar, katılımcıyı bulur, tarama görüşmesini yapar, gerekirse test odasını ve moderatörü de sağlarlar. Katılımcı başına maliyet birkaç yüz dolardan başlar, üstüne katılımcı ödülü eklenir.

Bu yatırım, kararın maliyeti test maliyetinden büyükse anlamlıdır. Bankacılık uygulamasının akışını baştan kuruyorsanız ya da yanlış tasarım kararının geri dönüşü aylar sürecekse yerinde bir harcama olur. Açılış sayfasının buton yerleşimi için değil.

Hangisi ne zaman

Yöntemler birbirinin alternatifi değil, sıradaki adımları. Tasarım hâlâ değişirken koridor testiyle kaba hataları temizleyin, çünkü o aşamada bulduğunuz sorunların düzeltme maliyeti neredeyse sıfırdır. Ürün yayında ve gerçek bir akış tartışılıyorsa mevcut kullanıcılarınıza gidin. Elinizde kullanıcı yoksa, yani ürün henüz yayınlanmadıysa, online platform ve panel ajansı devreye girer. Pazar araştırma şirketini kararın büyüklüğü zorladığında masaya koyun.

Katılımcı bulma yöntemi ne olursa olsun aynı yerde tıkanılıyor: test edilen kişi ile ürünü gerçekten kullanacak kişi arasındaki mesafe. Beş yöntem arasındaki tek gerçek fark bu mesafeyi kapatmanın fiyatıdır.