Zihinsel Modelden Kavramsal Modele: Mobil Arayüz Kararları

Kullanıcı bir uygulamayı açmadan önce nasıl çalışacağına dair bir tahmin taşır. Kavramsal model, o tahmini tasarımın diline çeviren şemadır: tuttuğunda arayüz sezgisel görünür, tutmadığında kullanıcı her adımda duraklar. Mobilde bu fark büyür, çünkü yanlış tahmini düzeltecek ikinci bir görsel ipucu çoğu zaman ekrana sığmaz.

Zihinsel model kullanıcıya, kavramsal model size ait

Zihinsel model kullanıcının varsayımıdır: "giriş yaparsam kaldığım yerden devam ederim", "sepete attığım ürün orada durur". Kavramsal model ise sizin kararınızdır ve bu varsayımların hangisini karşılayacağınızı, hangisini bilerek kıracağınızı söyler. İkisi çakıştığında arayüz kullanıcıya bir şey öğretmeye çalışır. Kullanıcı öğrenmek yerine geri döner.

Modeli görselleştirmenin birden çok yolu var, ama hepsi aynı işi görmüyor. Wireframe'den çok nesne ve eylem listesini güvenilir buluyorum: wireframe erken aşamada tartışmayı yerleşime çeker, kimin nereye tıklayacağını konuşursunuz, sistemin neyden oluştuğunu değil. Liste ise ekran çizmeden önce cevaplanması gereken soruyu masada tutar. Yerleşim sonra gelir, üstelik listeden türetmek kolaydır.

Önce nesneler, sonra eylemler

Kullanıcının adını koyabildiği şeyleri yazın: ürün, sepet, sipariş, adres, kart. Sonra her nesnenin altına o nesneye gerçekten uygulanabilen eylemleri açın. Alışveriş uygulamasında sepete "ekle", "çıkar", "adet değiştir" düşer; "onayla" ise sepetin değil siparişin eylemidir. Bu ayrımı listede yapmazsanız arayüzde yapmak zorunda kalırsınız, o noktada da iki ekran arasında sıkışmış bir buton olarak karşınıza çıkar.

Kullanıcıların hangi nesneleri tanıdığını anlamak için görüşme ve gözlem yeterli. Kavramsal modelin farklı sektörlerde nasıl kurulduğuna dair örnekler için Interaction Design Foundation derlemesine bakabilirsiniz.

Arayüzdeki isim koddaki isimle aynı olmak zorunda değil

Veritabanında order_draft vardır, ekranda "sepet" yazar. Sorun bu değil. Sorun, ikisi arasındaki eşlemenin hiçbir yerde yazılı olmamasıdır. Ekip büyüdükçe tablo adları ekrana sızar: bir yerde "sepet", bildirim metninde "taslak sipariş", API hata mesajında "draft". Kullanıcı üç ismi tek bir şeye bağlamaya çalışırken kavramsal model çoktan dağılmıştır.

Kavramsal model dokümanının en çok işe yarayan kısmı, çoğu zaman en sonda unutulan iki sütunlu tablodur: soldaki kullanıcının gördüğü isim, sağdaki koddaki karşılığı. Bu tablo hem tasarımcıyı hem geliştiriciyi bağlar. Yeni gelen biri de terminolojiyi tahmin etmek yerine buradan okur.

Mobilde model geri tuşuyla sınanır

Masaüstünde kaybolan kullanıcı gözünü gezdirir. Telefonda gezdirecek alan yok, geri gider. Bu yüzden kavramsal modelinizin sağlamlığını en hızlı geri hareketiyle ölçersiniz: modaldan çıkınca nereye düşüyor, arama sonucundan ürüne girip geri geldiğinde liste kaydığı yerde mi duruyor, ödeme adımının ortasından çıkan kullanıcı sepetini kaybediyor mu.

Bunlar tek tek küçük hatalar gibi görünür, tek tek düzeltilir de. Ama hepsi aynı yerden çıkar: sistemde neyin "yer" neyin "durum" olduğuna karar verilmemiştir. Sepet bir yer mi, yoksa siparişin bir hali mi? Cevabı listede verirseniz geri tuşu kendiliğinden doğru davranır.