Paydaş Haritalama: Hangi Model Neyi Ölçer

Paydaş haritalaması, proje yönetimi literatürünün en çok tekrarlanan, en az sorgulanan araçlarından biri. Dört kutulu bir matris çizilir, isimler kutulara dağıtılır, dosya kapanır. Asıl mesele matrisin kendisinde değil: çoğu kaynak hangi matrisi kullandığını bilmiyor.

İki ayrı model, tek isim altında

Türkçe kaynakların büyük bölümü dört kutulu güç-ilgi matrisini Mitchell, Agle ve Wood'un 1997 tarihli makalesine dayandırır. Bu atıf yanlış. O çalışma güç ve ilgi eksenli bir ızgara önermez; paydaşları güç, meşruiyet ve aciliyet olmak üzere üç özellik üzerinden sınıflandırır. Dört kutulu ızgaranın kaynağı Mendelow'dur, sonradan Eden ve Ackermann'ın güç-ilgi çalışmalarıyla yaygınlaşmıştır.

Ayrım ilk bakışta pedantik görünebilir. Pratik sonucu şu: iki model farklı sorulara cevap verir, birini diğerinin yerine kullandığında elinde eksik bir tablo kalır ve eksik olan kısım tam da kararların bozulduğu yerdir.

Güç-ilgi matrisi ne söyler

Matrisin cevapladığı soru tek: kime ne kadar zaman ayıracaksın? Dört kutu (ilgisi ve gücü düşük, gücü yüksek ilgisi düşük, ilgisi yüksek gücü düşük, ikisi de yüksek) bir dikkat bütçesi dağıtım tablosudur. Bu haliyle işe yarar, çünkü proje yöneticisinin gerçekten kıt olan kaynağı zamandır.

Söylemediği şey ise paydaşın haklı olup olmadığı. Sağ üst kutudaki kişi projeyi yanlış yöne çekiyor olabilir; matris bunu göstermez, yalnızca yakın temasta kalmanı önerir. Bir yönetim aracı olarak nötr, bir karar aracı olarak kör.

Salience modeli neden yedi sınıf üretir

Mitchell, Agle ve Wood üç özelliği ikili ele alır: var ya da yok. Üç ikili özelliğin sekiz kombinasyonu olur, hiçbirine sahip olmayan taraf zaten paydaş sayılmadığı için geriye yedi sınıf kalır. Uyuyan, takdire bağlı ve talepkâr paydaşlar tek özellik taşır; baskın, tehlikeli ve bağımlı paydaşlar iki; üçünü birden taşıyan kesin paydaştır.

Modelin güç-ilgi matrisine kattığı asıl şey meşruiyet ekseni. Yüksek sesle bağıran ama projede meşru bir menfaati olmayan taraf ile sessiz kalan ama hakkı olan taraf, güç-ilgi ızgarasında birbirine yakın düşer. Salience modelinde biri tehlikeli, diğeri bağımlı paydaştır ve bunlara verilecek tepki taban tabana zıttır: birine sınır çizersin, diğerine sen sorarsın.

Listeyi nereden çıkaracaksın

Yazılım projelerinde en belirleyici paydaş çoğu zaman organizasyon şemasında görünmez. On yıllık entegrasyonu ayakta tutan, dokümantasyonu kafasında olan kişi şemada üç kutu aşağıdadır ve beyin fırtınası listesine hiç girmez. Listeyi şemadan değil sistemin bağımlılıklarından çıkar: hangi servise kim dokunuyor, kimin onayı alınmadan hangi tablo değişmiyor, kimin bilgisayarında çalışan bir betik hâlâ üretim verisi taşıyor. Cevaplar orada.

Güncelleme için ayrı bir ritüel kurma. Haritayı mevcut faz gözden geçirmesinin gündemine bir madde olarak ekle, on dakika yeter; ayrı toplantı gerektiren hiçbir doküman altı ay yaşamaz.

Kaynaklar

• Interaction Design Foundation: Stakeholder Maps
• Mitchell, R. K., Agle, B. R., Wood, D. J. (1997). Toward a Theory of Stakeholder Identification and Salience. Academy of Management Review, 22(4), 853-886.
• Eden, C., Ackermann, F. (1998). Making Strategy: The Journey of Strategic Management.