Tasarımda Benzersizlik Şart mı? Tanıdıklık ve Özgünlük
Benzersiz tasarım portfolyoda iyi görünür. Kullanıcı ise çoğu zaman daha önce gördüğü şeyi arar, bulamayınca da sitede kalmaz. Özgünlük arayışının hangi katmanda karşılığı olduğunu, hangi katmanda yalnızca maliyet ürettiğini ayırmak gerekiyor.
Disket ikonu neyi kanıtlıyor?
Tartışmanın klasik örneği disket simgesi. Otuz yıldır kaydet düğmesinde duruyor, temsil ettiği donanım çoktan tarihe karıştı. Buradan genellikle şu sonuç çıkarılır: iyi tasarım eskimez, dokunmayın.
Bu çıkarım biraz fazla rahat. Disket ikonu başarılı bir metafor olduğu için hayatta kalmadı, herkes onu ezberlediği için kaldı. Bugün yirmi yaşındaki bir kullanıcı o şekli gerçek hayatta hiç görmedi; anlamını ikonun kendisinden değil, durduğu yerden ve alışkanlıktan çıkarıyor. Yani kanıtlanan şey sembolün gücü değil, öğrenilmiş kalıbın gücü. Ayrım pratikte işe yarıyor, çünkü öğrenilmiş kalıbı korumanın bedeli sıfıra yakınken yeni bir kalıp öğretmenin bedeli her yeni kullanıcı için baştan ödeniyor.
İlham ile kopya arasındaki sınır
Sınır, neyi aldığınıza bağlı. Bir e-ticaret sitesinin sepet akışındaki adım sırasını inceleyip aynı sırayı kullanmak kopya değil; o sıra zaten ortak dil. Aynı sitenin illüstrasyon setini, mikro animasyonlarını ve metin tonunu birlikte taşımak kopyadır, çünkü o katman markanın kimliği.
Kısaca: yapıyı ödünç alın, kimliği almayın. Yapı işlevden doğar, benzemesi normaldir. Kimlik seçimlerden doğar, benzemesi tesadüf değildir.
Standarttan sapmanın faturası
Özgün bir bileşen kararının bedeli tasarım dosyasında görünmez, uygulamada çıkar. Yerleşik bir select yerine sıfırdan çizilmiş bir açılır liste yaptığınızda klavye gezinmesini, odak yönetimini, ekran okuyucu duyurularını, mobildeki yerel seçiciyi ve dışarı tıklayınca kapanma davranışını da siz yazarsınız. Görsel kazanç bir ekran görüntüsü kadar sürer, bakım yükü ürünün ömrü kadar.
Bu yüzden "farklı görünsün" isteğini bileşen davranışına kadar indirmeden önce sormakta fayda var: farklılık kullanıcının hangi işini kolaylaştırıyor? Cevap yoksa fark, yalnızca bir gider kalemidir (bu soruyu çoğu projede tasarım aşamasında değil, iş kod incelemesine geldiğinde sorulmuş halde görüyorum).
Peki özgünlük nereye sığıyor?
Sapmanın karşılığını verdiği yerler var, ama bunlar genelde ikon ve yerleşim katmanı değil. İçerik, ürünün çözdüğü problemin kendine has kurgusu, verinin gösterim biçimi, marka sesi. Bir kargo takip ekranını herkesten farklı bir zaman çizelgesiyle kurmak özgünlüktür ve işe yarayabilir. Menüyü sağ alt köşeye taşımak değildir.
Kullanıcı sitenizin ne kadar yaratıcı olduğunu değerlendirmeye gelmiyor, işini yapmaya geliyor. Tanıdık kısımlar bu işi hızlandırıyorsa tanıdık kalmaları bir eksiklik değil, alınmış bir karardır.
Kaynaklar