Değer Latticesi: Ürünün Değeri Neden Tek Kullanıcıda Bitmez
Bir ürünün değeri, onu kullanan kişide bitmez. Aynı ürünü kullanan başkaları varsa herkesin eline geçen fayda büyür, kimse yoksa özellik listesi tek başına kimseyi tutmaz. Değer latticesi bu ikinci katmanın adı: kullanıcı gruplarının birbirine ürettiği değer. Aşağıda bunun nasıl çalıştığı ve nerede çalışmadığı var.
Paylaşılan değer somut bir şey
Soyut konuşmaya gerek yok. Bir dosyayı karşı taraf açamıyorsa, o dosyayı üreten uygulamanın özellik listesi hiçbir işe yaramaz. Değeri yaratan şey uygulamanın kendisi değil, karşı tarafta aynı formatı okuyabilen birinin olması.
Platformlarda bu çift yönlü işler. Kullanıcı çoksa geliştirici gelir, geliştirici çoksa uygulama çoğalır, uygulama çoğalınca kullanıcı gelir. Döngü bir kez dönmeye başladığında ürünü yerinden oynatan şey rakibin daha iyi olması değil, döngüyü kırabilmesi olur.
Windows örneği tek yönlü okunuyor
Klasik anlatım şöyle kurulur: Linux ücretsizdir ama masaüstünde Windows tercih edilir, demek ki paylaşılan değer fiyatı yener. Doğru, ama yarım.
Aynı mantığı sunucu tarafına taşıyın, sonuç tersine döner. Orada baskın olan Linux'tur ve nedeni yine paylaşılan değerdir: dokümantasyon, hazır paketler, aynı ortamı bilen sistem yöneticileri. Android'de de çekirdek aynı yerden gelir. Yani lattice ürünün bir özelliği değil, kullanıcı grubunun bir özelliği. Aynı ürün bir grup için güçlü bir ağa, başka bir grup için hiçbir şeye sahip olabilir (kaynak metnin bu örneği tek yönlü okuması, en zayıf yeri).
Pratik sonucu şu: "ürünümün ağ etkisi var mı" diye sormayın, "hangi kullanıcı grubunda var" diye sorun. Cevap gruptan gruba değişiyorsa pazarlamanız da değişmeli.
İlk kullanıcının payına düşen paylaşılan değer sıfırdır
"Paylaşılan değer üreten bir ekosistem kurun" tavsiyesi kendi kuyruğunu yer. Ekosistem kullanıcıdan doğar, kullanıcı da ekosistem varsa gelir. Yeni bir ürün için bu tavsiye olduğu gibi uygulanamaz.
Çıkış yolu ağı beklemek değil, ağa ihtiyaç duymayan bir çekirdek yazmak. Ürün tek kullanıcıyla da işini görsün: not tutma aracı tek başına işe yarar, paylaşım katmanı sonra üstüne gelir. Bu çekirdek yoksa ağ etkisine yatırım yapmak, olmayan bir binaya çatı çakmaktır.
Kilitlemeyle büyüyen ağ, birlikte çalışarak büyüyen ağ
İkisi de kullanıcıyı tutar, ama aynı şey değiller. Veriyi dışa aktartmayarak kurulan bağ, kullanıcının kalmasını sağlar; kullanıcının kalmak istemesini sağlamaz. Alternatif ilk göründüğü anda o bağ kopar ve geride kötü bir itibar kalır. Birlikte çalışabilirlikle kurulan bağ ise daha yavaş büyür, kopması daha zordur. Uzun vadeli düşünüyorsanız ikincisi.
Kurarken bakılacaklar
- Ürünü kullananlar birbirinden haberdar olmadan da kazanıyor mu, yoksa değer ancak temas ettiklerinde mi ortaya çıkıyor?
- Hangi kullanıcı grubu diğerini besliyor? Genelde bir taraf (geliştirici, satıcı, içerik üreten) diğerini çeker; büyütmeye o taraftan başlanır.
- Kullanıcı ürünü bıraktığında verisi yanında gidiyor mu? Gidiyorsa ağınız gerçek, gitmiyorsa ölçtüğünüz şey ağ değil sürtünme.
Kaynak
The Lattice of Value and Product Adoption, Interaction Design Foundation