Ajans Tasarım Sözleşmesinde Pazarlık Edilecek Maddeler
Ajansla çalışmaya başlarken imzalanan sözleşme, sonraki iki yılın gelirini ve kimin hangi işi alacağını belirler. Buna rağmen çoğu tasarımcı sözleşmeyi tek bir sayıya indirger: komisyon oranı. Oran, o sözleşmedeki en az tartışmalı maddedir. Asıl kayıp temsil bölgesi, telif devri ve fesih maddelerinin belirsiz bırakıldığı yerlerde oluşur.
Komisyonun yazan oranı ile ödediğiniz oran aynı değil
Sözleşmede tek bir yüzde görürsünüz, gerçekte ödediğiniz onun üstüdür. Ajanslar komisyonun yanına sabit kalemler ekler: aylık pazarlama katkısı, portföy sayfası ücreti, yazılım lisansı payı. Bunlar yüzde değil, sabit tutar olduğu için düşük ciro aylarında oranı yukarı çeker.
Rakamla bakmak gerekiyor. %30 komisyon ve aylık 5.000 TL sabit pazarlama katkısı olan bir sözleşmede 40.000 TL hakediş yaptığınız ay toplam kesinti 17.000 TL, yani efektif oran %42,5. Aynı sözleşmede 100.000 TL hakediş yaptığınız ay kesinti 35.000 TL, oran %35. Sabit kalem, kötü ayları cezalandırır ve iyi ayları pas geçer. Ajansın bu kalemi sabit tutmakta ısrar etmesinin sebebi de budur.
Pazarlık edilecek şey oranın kendisi değil, sabit kalemlerin yüzdeye çevrilmesidir. Bunu kabul etmeyen ajansta en azından bir taban isteyin: hakediş belirli bir tutarın altındaysa katkı alınmaz.
Temsil bölgesi geniş yazılırsa muafiyet işlemez
Temsil maddesi genelde "Türkiye ve yurt dışı" gibi tek satırla geçer. O satır, doğrudan size gelen işi de ajansın kapsamına sokar. Bölge, sektör ve iş türü ayrı ayrı yazılmalı; ajansın fiilen müşteri getirmediği bir alanı kapsama almasının karşılığı yoktur.
Mevcut müşterileriniz için "muafiyet var" sözü yeterli değil. Muaf tutulan hesapların adı, sözleşmenin imza tarihinde bir ek listede yer almalı. Liste yoksa iki yıl sonra kimin kimi getirdiği tartışması ispat meselesine döner, o tartışmayı da elinde yazılı kayıt olan taraf kazanır.
Telifte devredebileceğiniz ve devredemeyeceğiniz haklar
Türkiye'de eser sahipliği 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na tabi ve kanun hakları ikiye ayırıyor. İşleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali haklar sözleşmeyle devredilebilir. Eser sahibi olarak adınızın belirtilmesi, eserin umuma arz zamanına karar verme ve eserde değişiklik yapılmasını men etme gibi manevi haklar devredilemez; ajansa yalnızca bunları kullanma yetkisi verilebilir.
Pratikte bunun anlamı şu: "tüm hakların ajansa devri" yazan bir madde, adınızın işten silinmesini otomatik olarak meşru kılmaz. Portföyünüzde işi gösterme hakkını sözleşmeye ayrı bir cümle olarak yazdırın, çünkü ajanslar bunu müşteri gizliliği gerekçesiyle kapatmaya çalışır. Devir talep ediliyorsa bedeli ayrı kalemdir; komisyonun içinde erimez.
Teslim kapsamı da burada netleşmeli. Devredilen çıktı mı, kaynak dosya mı? Bir sözleşmede bu satırı atladık, proje bitiminde müşteri çalışma dosyalarının da devre dahil olduğunu varsaydı ve iki hafta bunu konuştuk.
Fesih süresi, proje süresine göre yazılır
Fesih maddesindeki ihbar süresi tek başına anlamlı değil, tipik proje sürenizle karşılaştırıldığında anlamlı. Projeleriniz ortalama üç hafta sürüyorsa ve ihbar süresi altmış günse, sözleşmeden çıkmaya karar verdiğiniz andan itibaren iki tur daha iş almak zorunda kalırsınız. Bu bir ayrıntı değil, sözleşmenin sizi tuttuğu asıl yerdir.
Üç şeyi yazılı isteyin: ihbar süresi, fesih anında devam eden projelerin ne olacağı, tahsil edilmemiş hakedişlerin ödeme takvimi. Son madde eksikse fesih tarihinden sonra kesilen faturaların akıbeti ajansın insafına kalır.
Deneme süresi, uzun taahhütten iyidir
Bir yıllık münhasır taahhüt yerine üç aylık deneme dönemi teklif edin. Ajans gerçekten iş getiriyorsa üç ay bunu göstermeye yeter; getirmiyorsa kalan dokuz ayı beklemenin kimseye faydası yok. Bu teklife direnen ajans, size iş getirme kapasitesine kendisi güvenmiyor demektir.
Sözleşme taslağı ajanstan geliyorsa metin ajansın lehine yazılmıştır. Bu normaldir, sizin işiniz de karşı maddeleri yazmaktır. Uluslararası ajanslarla çalışacaksanız IxDF'nin ilk ajans sözleşmesi rehberi karşılaştırma için iyi bir başlangıç. Tutar büyükse ve münhasırlık isteniyorsa taslağı bir avukata okutun; bir saatlik danışmanlık ücreti, yanlış yazılmış tek bir temsil maddesinin bedelinin yanında hiç kalır.