Bilgi Görselleştirme: Çarpıtmayı Ölçmek, Fazlalığı Atmak

Bir grafiği iyi yapan, içine koyduğunuz değil çıkardığınız şeydir. Veri görselleştirmede en sık karşılaşılan sorun eksik bilgi değil fazla mürekkep: gölgeler, üç boyut efektleri, veriyle ilgisi olmayan ızgaralar. Edward Tufte'nin 1983'te yazdıkları hâlâ işe yarıyor, çünkü mesele araç değil, ölçek ve dürüstlük.

Tufte'nin dört ölçütü

The Visual Display of Quantitative Information kitabında toplanan ölçütler, hangi kütüphaneyle çizerseniz çizin geçerli:

• Grafik mükemmeliyet: en az yer ve mürekkeple en çok fikri aktarmak.
• Görsel dürüstlük: ölçeği, veriyi olduğundan büyük ya da küçük göstermeyecek biçimde kurmak.
• Veri-mürekkep oranı: silindiğinde hiçbir bilgi kaybolmayan çizgiyi silmek.
• Estetik zarafet: karmaşık veriyi sade göstermek. Süslemek değil.

Bu dördü her zaman aynı yöne çekmez. Veri-mürekkep oranını uç noktaya götürdüğünüzde ızgara çizgilerini de atarsınız, oysa okuyucu birbirinden uzak iki sütunu karşılaştırırken tam da o çizgiye tutunur. Kural mürekkebi azaltmak değil, her çizginin okumaya katkısını tek tek sormak. Soluk gri bir ızgara kalır; kalın siyah çerçeve gider.

Çarpıtma ölçülebilir bir şey

Tufte'nin “lie factor” dediği şey basit bir bölme: grafikteki etkinin büyüklüğünü verideki etkinin büyüklüğüne bölersiniz. Sonuç 1'e yakınsa grafik dürüsttür.

Klasik hata, daire ve ikon grafiklerinde çıkar. Bir değer iki katına çıktı diye ikonun yarıçapını iki katına çıkarırsanız alan dört katına çıkar, çünkü alan yarıçapın karesiyle büyür. Veri 2 kat artmışken göz 4 kat büyüme görür, lie factor 2 olur. Ölçeklemeyi yarıçaptan değil alandan yapın: iki kat için yarıçapı yaklaşık 1,41 ile çarpmak yeterli.

Kesilmiş y ekseni de aynı hesaba girer. Ekseni sıfırdan başlatmamak bazen doğrudur, örneğin 36,5 ile 37,5 arasında gezinen vücut sıcaklığında sıfır çizgisi tüm bilgiyi ezer. Yanlış olan, ekseni sessizce kesmek. Kesiyorsanız eksende görünsün.

Web'de yayınlarken

Çizgi ve sütun grafiklerini SVG olarak yayınla, ekran görüntüsünü PNG'ye çevirme. Dosya birkaç kilobayt kalır, her piksel yoğunluğunda net görünür, eksen etiketleri metin olarak durduğu için hem arama motoru hem ekran okuyucu okuyabilir. Ayrıca ayrı bir görsel optimizasyon adımına ihtiyaç kalmaz, sıkıştırmayı sunucudaki gzip zaten yapar.

Alt metne “grafik” ya da “tablo görseli” yazmanın kimseye faydası yok. Alt metin, grafiğin söylediği cümleyi taşımalı: hangi değer, hangi yönde, ne kadar değişti. Grafiğin başlığı da öyle. “Aylık Satışlar” bir etikettir; “Satışlar mart ayından sonra düşüşe geçti” bir bulgudur, okuyucu grafiğe bakmadan önce ne arayacağını bilir.

Fotoğraf için geçerli olan boyut kaygısı grafikte tersine döner. Yüksek çözünürlüklü bir PNG'yi sıkıştırmakla uğraşmak yerine grafiği baştan vektör üretin, sorun ortadan kalkar.

Yayına almadan önce

Grafiği kapatın, gördüğünüzü tek cümleyle yazın. O cümle veriyle uyuşmuyorsa sorun okuyucuda değil grafikte. Sonra aynı grafiği gri tonlamada açın: renk tek ayırt edici unsursa, renk körü okuyucular ve siyah beyaz çıktı için grafik çalışmıyor demektir, desen ya da doğrudan etiket ekleyin.

Son olarak eksenleri ve birimleri kontrol edin. Bir grafiğin en sık ölümcül hatası estetik değil aritmetik: yanlış birim, tutarsız ölçek, toplamı yüzde yüzü aşan bir pasta. Sade ama yanlış bir grafik, süslü ve yanlış olandan daha tehlikelidir, çünkü güvenilir görünür.