İnsan-Bilgisayar Etkileşimi UX Tasarımında Nereye Oturur
İnsan-Bilgisayar Etkileşimi (HCI), insanın bir cihazla kurduğu ilişkiyi inceleyen araştırma alanı. Kullanıcı deneyimi ise bu bilginin ürün kararına dönüştüğü yer. İkisi aynı şey değil: HCI olmadan UX tahmine dayanır, UX olmadan HCI raporda kalır. Ayrım basit görünüyor ama tasarım tartışmalarının çoğunda gözden kaçıyor.
Kullanıcı, cihaz, etkileşim
HCI'ın çerçevesi üç bileşene dayanır ve her biri farklı türde bilgi taşır.
- Kullanıcı: hedef kitlenin teknolojiyle geçmişi. Hangi arayüz kalıplarını zaten biliyor, daha önce hangi hatayı yapmış, ne kadar acelesi var.
- Cihaz: masaüstüyle sınırlı değil. Aynı arayüz telefonda tek elle, tablette iki elle, depo kiosklarında eldivenle kullanılıyor.
- Etkileşim: aradaki kanal. Dokunma, tuş, ses, titreşim ve gecikme süresi.
Bu ayrımın pratik faydası şudur: bir kullanılabilirlik sorununu doğru katmana yazarsanız çözümü de doğru yerde ararsınız. "Kullanıcı butonu bulamıyor" cümlesi genellikle kullanıcı katmanının sorunu değildir. Dokunma hedefi küçüktür ya da tıklamanın geri bildirimi geç gelir, yani sorun etkileşim katmanındadır ve orada çözülür.
Ekran tasarımında karşılığı olan ilkeler
Ekran tasarımı ilkelerinin çoğu, bilgiyi ayırt etme maliyetini düşürmekle ilgilidir. Birbiriyle ilişkili alanları gruplayıp aralarına boşluk koymak, kullanıcının ekranı tararken kurduğu zihinsel haritayı kolaylaştırır. Tutarlılık da aynı işi yapar: aynı işlemi iki sayfada iki farklı biçimde sunarsanız kullanıcı her seferinde yeniden öğrenir.
Ekran taslaklarını tasarım aracına geçmeden önce kaba HTML'le kurmayı tercih ederim. Kutu düzeni tarayıcıda ayakta duramıyorsa, maketteki hizalama zaten var olmayan bir esneklik varsayıyor demektir.
Yalnızca renge yüklenmiş bilgi
Durum bilgisini sadece renkle vermek yaygın bir hata. Kırmızı-yeşil ayrımında güçlük yaşayan erkeklerin oranı yaklaşık %8, yani tabloda kırmızı satır "hatalı" demek isteyen bir arayüz o kullanıcılar için bilgiyi hiç iletmiyor. Çözüm pahalı değil: renge bir ikon, bir şekil ya da tek kelimelik etiket eklemek. Bu, erişilebilirlik gerekçesiyle savunulur ama ekran parlamasında ya da ucuz bir monitörde herkesin işine yarar.
Breadcrumb konumu gösterir, geçmişi göstermez
İçerik haritası kullanıcının sitedeki yerini bildirir ve bir üst seviyeye dönüşü tek tıka indirir. Sık karıştırılan nokta şu: breadcrumb tarayıcı geçmişinin kopyası değildir, site hiyerarşisinin izdüşümüdür. Kullanıcının hangi yoldan geldiğini yazmaya çalışan breadcrumb'lar, arama sonucundan gelen ziyaretçide anlamsız bir zincir üretir. Hiyerarşiniz derli toplu değilse breadcrumb da bunu gizlemez, tam tersine görünür kılar.
Persona, veriye dayanıyorsa iş görür
Persona'nın amacı tasarım tartışmasında ortak bir referans yaratmaktır. "35 yaşında, teknolojiye meraklı, mobil öncelikli" cümlesi bu referansı vermez; hiçbir kararı elemeye yaramaz çünkü herkese uyar. İşe yarayan persona, gerçek bir kısıttan doğar: destek kayıtlarında tekrar eden bir soru, günlüklerde görünen bir terk noktası, görüşmede duyulan bir alışkanlık.
Kültürel ve teknolojik prob teknikleri de tam bu boşluğu doldurmak için var. Kullanıcıya kısa bir günlük ya da fotoğraf görevi verip kendi ortamında ne yaptığını topluyorsunuz. Laboratuvar testinin göstermediği şeyi gösterir: uygulamanın hangi bağlamda, hangi kesintilerin arasında kullanıldığını.
Testi kaç kişiyle yapmalı
Prototip testi kaynak yer, o yüzden "kaç kullanıcı yeterli" sorusu bütçe sorusudur. Nielsen ve Landauer'ın 1993'te önerdiği model basit bir olasılık hesabına dayanır: tek bir kullanıcının bir sorunu yakalama olasılığı L ise, n kullanıcıyla bulunan sorun oranı 1-(1-L)^n olur. Gözlenen tipik L değeri 0,31 kabul edildiğinde tablo şöyle çıkar.
| Kullanıcı sayısı | Bulunan sorunların oranı |
|---|---|
| 1 | %31 |
| 3 | %67 |
| 5 | %84 |
| 10 | %98 |
| 15 | %99,6 |
Eğrinin şekli kararı veriyor. İlk beş kullanıcı sorunların %84'ünü açığa çıkarıyor, sonraki beş kullanıcı ise yalnızca 14 puan ekliyor. Aynı bütçeyi beş kişilik iki ayrı tura bölmek daha fazla iş görür, çünkü turlar arasında bulduğunuz sorunları düzeltirsiniz ve ikinci tur düzeltilmiş arayüzü sınar. On kişilik tek tur ise aynı hatayı on kez rapor eder.
Modelin sınırı da belli: L sabit bir doğa yasası değil, göreve ve kullanıcı çeşitliliğine göre değişir. Birbirinden çok farklı kullanıcı gruplarına hizmet eden bir üründe her grup için ayrı hesap yapmak gerekir, çünkü bir gruptaki beş kişi diğerinin sorunlarını hiç görmeyecektir.
Nereden başlanır
HCI'ı projeye sokmanın en ucuz yolu, mevcut arayüzde tek bir görevi beş kullanıcıya yaptırmak. Anket değil, gözlem: kullanıcı ekranda nereye bakıyor, nerede duruyor, hangi kelimeyi yanlış okuyor. Buradan çıkan liste, çoğu zaman aylardır tartışılan yeniden tasarım fikrinden daha somut bir iş kuyruğu verir. HCI ve etkileşim tasarımı konusunda derli toplu bir kaynak arıyorsanız Interaction Design Foundation'ın (IxDF) konu derlemeleri iyi bir başlangıç.