Heuristik Değerlendirme: Arayüzü Uzman Gözüyle Taramak
Heuristik değerlendirme, arayüzü kullanıcının önüne koymadan önce bir uzmanın kabul görmüş kullanılabilirlik kurallarıyla taramasıdır. Ucuzdur, hızlıdır ve kullanıcı testinin yerini tutmaz. Yöntemin değeri de sınırı da aynı yerden gelir: elinizde kalan şey bir ölçüm değil, bir uzman yargısıdır.
Yöntem ne veriyor, ne vermiyor
Bir ya da birkaç uzman arayüzü ekran ekran gezer, gördüğü her sorunu önceden belirlenmiş bir kural listesine bağlar. Çıktı, ihlal edilen kuralın adıyla etiketlenmiş bir sorun listesidir. Kullanıcı testinden farkı şurada: kimsenin davranışını ölçmezsiniz, bir uzmanın nerede sorun çıkacağına dair tahminini kayda geçirirsiniz.
Yöntemi tarif eden metinlerin çoğu "objektif değerlendirme" der. Değildir. Aynı ekranı iki uzman farklı listelerle bırakır, birinin ciddi dediğine diğeri kozmetik der. Heuristik değerlendirmenin gerçek katkısı objektiflik değil, ortak sözlük. Sorunu "burası kötü olmuş" yerine "sistemin durumu görünür değil" diye adlandırdığınız anda tartışma zevk meselesi olmaktan çıkar, düzeltme somutlaşır.
Dayanılan liste: Nielsen'in on kuralı
Uzmanların çoğu Jakob Nielsen'in 1994'te son halini verdiği on maddeye dayanır. Otuz yıl sonra hâlâ ayakta olmalarının sebebi, hiçbirinin belirli bir platforma ya da görsel modaya bağlı olmaması.
- Sistem durumunun görünürlüğü: Kullanıcı, o an ne olduğunu makul bir sürede öğrenebilmeli.
- Gerçek dünyayla uyum: Ekrandaki dil kullanıcının dili olsun, sistemin iç terminolojisi değil.
- Kontrol ve özgürlük: Yanlış yola giren kullanıcı için görünür bir çıkış ve geri alma bulunsun.
- Tutarlılık: Aynı işlem her yerde aynı adla, aynı yerde dursun.
- Hata önleme: Hatayı sonradan açıklamak yerine mümkün olmayan hale getirin.
- Hatırlatma yerine gösterme: Kullanıcı bir önceki ekranda gördüğünü ezberlemek zorunda kalmasın.
- Esneklik: Deneyimli kullanıcının kısa yolu, yeni kullanıcının önünü kapatmadan var olsun.
- Sade tasarım: Ekrandaki her ek bilgi, asıl bilginin görünürlüğünden çalar.
- Hatadan dönüş: Hata mesajı sorunu tarif etsin ve bir sonraki adımı söylesin.
- Yardım ve belge: Gerekiyorsa var olsun, ama ihtiyaç duyulan yerde.
Liste değiştirilemez değil. Sesli arayüz, kiosk ya da yoğun veri gösteren bir panel değerlendiriyorsanız kendi maddelerinizi eklemeniz gerekir. Değişmez olan, değerlendirmeye başlamadan önce listenin yazılı olması.
Değerlendirmeyi kurmak
Sınırı önce çizin. "Tüm ürünü gözden geçirelim" diye başlayan oturumlar dağılır. Bir akış seçin: kayıt olma, sepete ekleme, rapor indirme. Akışın başlangıç ve bitiş ekranı belli olsun.
Gerçek kullanıcı masada olmadığı için uzman onun yerine geçer. Bu ikamenin işe yaraması, hedef kitlenin kim olduğunun önceden yazılı olmasına bağlı. Kimin adına baktığınızı bilmiyorsanız bulduğunuz şey kendi tercihlerinizdir.
Uzmanlar birbirinden bağımsız çalışsın. Aynı odada birlikte gezilen arayüzde ilk konuşan gündemi belirler, geri kalan onun bulduklarını doğrulamaya başlar. Birleştirme, herkes kendi turunu bitirdikten sonra yapılır.
Birleştirmede her sorunun yanına önem derecesi koyun; sıklık, etki ve kullanıcının o engeli aşıp aşamaması bunun için yeterli. Bulguları tek bir rapor dosyasında toplamak yerine her birini ayrı iş kaydı olarak açarım: ihlal edilen kural, ekran görüntüsü, önem derecesi. Rapor okunur ve arşive gider, iş kaydı planlama toplantısında karşınıza çıkar.
Kaç uzman gerekir
Tek uzmanın gözünden çok şey kaçar, bu doğru. Ama çözüm uzman sayısını sonsuza kadar artırmak değil, artışın nerede durduğunu bilmek. Uzmanların bulguları birbirinden bağımsız değil: bariz sorunları herkes bulur, o kayıtlar üst üste biner ve listeye yeni bir madde zar zor eklenir. Üçüncü uzmandan sonra gelen kişi, öncekilerin kaçırdığı gitgide daha küçük bir kalıntıyı arıyor demektir.
Üç ile beş arası bir sayı yeterli. Bunun ötesine bütçe ayıracaksanız aynı parayı kullanıcı testine koyun. Heuristik değerlendirme size tahmin üretir; o tahminlerin hangisinin gerçekten kullanıcıyı durdurduğunu yalnızca gözlem söyler.
Bilgi görselleştirmede karşılığı
Nielsen'in listesi form, menü ve akış için yazıldı. Grafiğe uyarlandığında bazı maddeler boşa düşer; "hatırlatma yerine gösterme" bir çizgi grafik için ne demek, belirsiz. Bu alanda kendi kural setinizi kurmanız gerekiyor. Kurarken üç soru işe yarar: eksende yazan birim gösterilen veriyle örtüşüyor mu, uygulanan filtre geri alınabiliyor mu, grafiğin ilk bakışta verdiği izlenim altındaki sayılarla aynı yöne mi gidiyor?
En çok atlanan sonuncusu. Ekseni sıfırdan başlamayan bir sütun grafiği teknik olarak doğru, algısal olarak yanıltıcı olabilir. Bunu yakalayacak bir maddeniz yoksa değerlendirmede yakalayamazsınız, çünkü heuristik değerlendirme yalnızca listede yazan şeyi bulur.
Kaynak