İlk İş Planı Nasıl Hazırlanır? Bölümler ve Yazım Sırası

İş planı, şirketi kurmadan önce kafanızdaki varsayımları yazıya dökme işidir. Değeri belgenin kendisinde değil, yazarken cevaplayamadığınız sorularda ortaya çıkar. İlk plan birkaç sayfayı geçmemeli, üstelik içindeki tahminlerin büyük bölümü bir yıl içinde yanlış çıkacak; yine de yazılır, çünkü hangi tahminin nerede saptığını ancak yazılı bir tahminle görebilirsiniz.

Plan neye yarar

Plan bir belge olarak değil, yazma süreci olarak işe yarar. Müşteri kim başlığını doldurmaya oturduğunuzda çoğu zaman net bir cevap çıkmaz; o boşluk planın size verdiği ilk bilgidir. Yatırımcıya sunulan sürüm, bu iç hesaplaşmanın temize çekilmiş hâlinden ibarettir.

İkinci faydası zamanla ortaya çıkar. Bugün yazdığınız satış tahminini altı ay sonra açıp gerçekleşen rakamla yan yana koyduğunuzda, yanılma payınızın büyüklüğünü öğrenirsiniz. Sonraki tahmininizi bu yüzden daha isabetli yaparsınız.

Bölümler ve içerikleri

Şirket tanımı

Ad, kuruluş tarihi, şirket tipi, adres, ortaklık yapısı. Bir paragraf yeter. Vizyon cümlesi yazacaksanız kısa tutun, kimse bu bölümü okuyarak karar vermiyor.

Ürün ve hizmet

Ne sattığınızı, müşterinin hangi işini kolaylaştırdığını ve benzerlerinden farkını yazın. Fark bölümü genelde planın en zayıf yeridir: daha kaliteli ya da müşteri odaklı gibi ifadeler ölçülemediği için hiçbir şey söylemez. Ölçülebilir bir fark bulun; kurulum süresi, fiyat, kapsam, teslim hızı. Bulamıyorsanız bunu erken öğrenmiş olursunuz, o da bir sonuçtur.

Pazar ve rekabet

Önce müşteri kitlesini tanımlayın, sonra aynı işi bugün kimin yaptığına bakın. SWOT tablosu burada işe yarar, ama dört kutuyu doldurmak kolay, doldurduğunuzu doğrulamak zordur. Her maddenin yanına dayanağını yazın. "Düşük marka bilinirliği" tek başına bir kanaattir; arama hacmi ya da otuz kişilik bir müşteri anketiyle desteklenirse veriye dönüşür.

Pazarlama ve satış

Ürünün müşteriye hangi kanaldan ulaşacağını ve ilk on müşteriyi nereden bulacağınızı yazın. Kanal listesi uzadıkça plan zayıflar. Tek kanalı çalışır hale getirmek, beş kanalı yarım kurmaktan iyidir.

Ekip

Kendi deneyiminizi ve ortaklarınızın yetkinliklerini özetleyin, sonra da ekipte kimsenin yapamadığı işleri ayrı bir satıra yazın. Eksik yetkinliği açıkça yazan plan, her şeyi bildiğini iddia eden plandan daha inandırıcı okunur.

Finansal plan

İlk yıl için gelir tahmini, gider kalemleri ve kârlılık. Giderleri sabit ve değişken diye ayırın; ikisi karışınca satış iki katına çıktığında maliyetin ne olacağını hesaplayamazsınız. Tahminleri temkinli tutmak yaygın bir tavsiye, ama asıl mesele temkinli olmak değil, hangi varsayımdan türediğinin yazılı olması. Aylık 40 müşteri diyorsanız, bunun kaç ziyaretçi ve hangi dönüşüm oranı demek olduğu bir satır aşağıda dursun.

Yıllık kâr tablosu iflası göstermez

Finans bölümünün en sık atlanan yeri burasıdır. Yılı kârla kapatacağınızı gösteren bir tablo, dördüncü ayda kasanın boşalmayacağı anlamına gelmez. Kurumsal müşteriye 60 gün vadeyle fatura kesersiniz, kira ve maaş ise her ayın başında ödenir; kâğıt üzerinde kârlı bir iş, tahsilat gecikmesi yüzünden nakitsiz kalabilir.

Çözümü basit. Yıllık özetin yanına on iki satırlık bir aylık nakit akışı tablosu koyun, her ay için giren ve çıkan parayı ayrı yazın. Planın gerçek sorusu şu: en düşük kasa bakiyesi hangi ay oluşuyor ve o rakam eksiye düşüyor mu?

Yönetici özeti başta durur, en son yazılır

Bölüm listelerinde yönetici özeti çoğu zaman en sona konur, hemen ardından da planın ilk sayfasında yer alması gerektiği söylenir. Bu bir çelişki değil, sıralamanın kendisi. Özet, diğer bölümlerin özetidir; onlar bitmeden yazılamaz. En başta yazmaya kalkarsanız elinize özet değil niyet beyanı geçer.

Özetin sınavı da kolay: bir dakikada sesli okuyun. Sığmıyorsa uzun, okurken araya sözlü açıklama eklemek zorunda kalıyorsanız eksik.

Planı canlı tutmak

Plan bir kez yazılıp klasöre kalkan bir belge değil. Her çeyrekte açıp tahminlerin yanına gerçekleşen rakamı yazmak, planı yeniden yazmaktan daha çok işe yarar. Yakın çevrenizden geri bildirim alın, ama satış tahmini konusunda en sert yorumu sizinle aynı sektörde çalışan birinden isteyin.

Planı düz metin ya da markdown dosyası olarak tutun, sürüm takibini git'e bırakın: hangi varsayımı ne zaman değiştirdiğinizi altı ay sonra ancak böyle görürsünüz, üstelik özel bir plan yazılımına ödeme yapmanız da gerekmez.

Kaynaklar

• Orijinal makale: How to Write Your First Business Plan | IxDF
• Örnek iş planları