Beş UX Pratiği: Hangisi Ne Zaman İşe Yarar
UX pratikleri listesi çok, hangisinin hangi soruya cevap verdiğini söyleyen az. Aşağıdaki beş pratik birbirinin alternatifi değil; her biri farklı bir belirsizliği kapatıyor ve yanlış sırayla uygulandığında para yakıyor. Sırayı ve sınırlarını konuşalım.
Erken test, fikri değil varsayımı sınar
"Fikrinizi kullanıcıya sorun" tavsiyesi olduğu gibi uygulandığında pek işe yaramaz. Kullanıcı henüz olmayan bir ürün hakkında fikir veremez, ancak bugün yaşadığı sıkıntıyı anlatabilir. O yüzden erken aşamada sorulacak soru "bunu kullanır mıydınız" değil, "bu işi şu an nasıl yapıyorsunuz" olmalı.
Bir sosyal medya anketi bu iş için zayıf bir araç: cevap veren kitle zaten sizi takip eden kitledir, yani ürünün en iyimser ucu. Beş kişiyle yapılmış yirmi dakikalık görüşme, iki yüz kişilik ankete göre daha fazla kullanılabilir bilgi verir. Anketin iyi olduğu tek yer, zaten bildiğiniz bir davranışın ne kadar yaygın olduğunu ölçmek.
Görüşme yapın, ama söylenene tek başına güvenmeyin
Kaynak listelerin çoğu "kullanıcılarla konuşun" ile "kullanıcıların dediği ile yaptığı farklıdır" maddelerini yan yana koyar ve aradaki çelişkiyi atlar. Çelişki gerçek. Görüşme de bir beyandır, dolayısıyla ikinci maddedeki uyarı birinci maddenin kendisi için de geçerlidir.
Pratikte çözüm, soruyu geçmişe çevirmek. Gelecek niyetini sormak ("bu özelliği kullanır mısınız") yüksek oranda olumlu ve yüksek oranda yanlış cevap üretir. Geçmiş davranışı sormak ("en son ne zaman böyle bir şeye ihtiyaç duydunuz, o gün ne yaptınız") doğrulanabilir bir cevap üretir. İkincisinden çıkan bilgi, ekranda bir yerde karşılığı olan bilgidir.
Görüşmenin bir de kayıt tarafı var. Ne dediğini not almak yetmez, hangi araca sarıldığını not almak gerekir. Excel'e düşüyorsa arayüzünüz o adımı kaybetmiş demektir.
Prototip, ucuz olduğu için değil geri alınabilir olduğu için işe yarıyor
Kağıt üzerindeki bir akışı değiştirmek beş dakika, üretime çıkmış bir akışı değiştirmek ise veri modeline, mevcut kayıtlara ve entegre sistemlere dokunmak demek. Bir ekranı yeniden çizmenin maliyeti neredeyse sıfırken, o ekranın arkasındaki tablo şemasını değiştirmenin maliyeti migration, geri dönüş planı ve test yükü olarak geliyor. Prototipin kazandırdığı şey zaman değil, kararı hâlâ ucuz olduğu anda vermek.
Buradan pratik bir kural çıkıyor: prototipte önce kalıcı veri üreten adımları test edin. Kayıt formu, sipariş akışı, iptal süreci. Renk ve yerleşim sonra da düzelir, kaydedilmiş yanlış veri düzelmez (kağıt prototipi hâlâ ekranda hazırlanmış tıklanabilir maketten hızlı buluyorum).
Çevrim içi kullanılabilirlik testinin sınırı katılımcıda
Çevrim içi test araçları görev tamamlama süresini, tıklama yolunu ve nerede takıldığını ölçüyor. Ölçtükleri şey doğru, ama kimin üzerinde ölçtükleri sorulmadığında sonuç yanıltıcı. Panelden gelen katılımcı test almaya alışkın, arayüz keşfetmede ortalama kullanıcıdan hızlı. Böyle bir grupta çıkan "kolayca tamamlandı" sonucu, sizin kullanıcınızın da tamamlayacağı anlamına gelmiyor.
Nielsen Norman Group'un bilinen beş kullanıcı yeter önerisi de burada sık yanlış okunuyor. O öneri tek ve homojen bir kullanıcı grubu için kurulmuştur. Birbirinden farklı iki kitleye hizmet ediyorsanız, mesela hem son kullanıcıya hem bayiye, beş kişi toplamda değil grup başına gerekir; iki kitle için on oturum. Aynı beş kişiyi iki gruptan karışık seçerseniz her iki grup için de eksik ölçmüş olursunuz.
Söylenen ile yapılan arasındaki farkı veriyle kapatın
Anket "bu özelliği seviyorum" der, olay kaydı özelliğin ayda üç kez açıldığını gösterir. İkisi çelişmiyor: biri niyeti, diğeri davranışı ölçüyor. İşe yarar okuma, ikisini üst üste koymak. Beğenildiği söylenen ama kullanılmayan özellik genelde keşfedilemiyor demektir, kötü tasarlanmış demek değil.
Bunun için ağır bir analitik kurulumuna gerek yok. Kritik akıştaki üç noktayı, mesela başlangıç, doğrulama ve tamamlama adımlarını, kendi tarafınızda saymaya başlamak ilk haftada nerede döküldüğünü gösterir. Hangi adımdan sonra kaç kişinin devam ettiğini bilmiyorsanız, elinizdeki tüm UX tartışması tahmin üzerine kuruludur.
Sıra önemli
Bu beş pratik aynı anda uygulanmaz. Sorun tanımı belirsizken görüşme, çözüm taslak halindeyken prototip, akış çalışırken kullanılabilirlik testi, ürün canlıyken davranış verisi. Sırayı bozmanın klasik hali, henüz kimin için yapıldığı belli olmayan bir ürüne kullanılabilirlik testi yaptırmak. O test size düğmenin yerini söyler, yanlış ürünü yaptığınızı söylemez.
Kaynaklar