Persona Oluşturmak: Araştırmadan Tasarım Kararına
Bir arayüz tartışmasını "kullanıcı bunu ister" kadar çabuk bitiren, bu kadar az şey söyleyen başka cümle yoktur. Persona, o cümleyi yerinden edip yerine adı, işi ve derdi belli birini koyma girişimidir. İyi kurulduğunda tartışmayı somutlaştırır; kötü kurulduğunda ekibin mevcut varsayımlarına stok fotoğraf ekler.
Persona nedir, ne değildir
Persona, araştırma verisinden damıtılmış temsili bir kullanıcı profilidir. Hayali bir karakterdir ama hayal ürünü değildir. Aradaki farkı test etmenin basit bir yolu var: dokümandaki her alan için "bunu nereden biliyoruz" diye sorun. Kaynağını gösteremediğiniz alan kullanıcıya değil, size aittir.
Veri mülakattan, anketten, destek kayıtlarından, analitikten gelebilir. Önemli olan sayının büyüklüğü değil, alanın bir gözleme bağlanabilmesi. Beş kişiyle yapılmış derinlemesine görüşme, kimsenin okumadığı bir anketin bin satırından daha fazla iş görür.
Hangi alanlar karar değiştirir
- Hedef: kişi bu ürüne hangi işi yaptırmaya geliyor.
- Engel: şu anda bunu yapmasını ne zorlaştırıyor.
- Mevcut çözüm: bugün onun yerine ne kullanıyor, neden bırakmıyor.
- Bağlam: hangi cihazda, günün hangi anında, ne kadar süre ayırarak.
Ad, yaş ve fotoğraf ise dokümanın en görünür kısmıdır ve çoğu zaman tek bir tasarım kararını bile değiştirmez. Yaşın gerçekten karar değiştirdiği durumlar vardır, mesela yaş doğrulama ya da okunabilirlik için taban punto seçimi, ama o zaman yaş zaten bir gereksinimdir; süsleme olarak durduğu yerde ölü ağırlıktır (bu alanları doldurmaya harcanan yarım günü fazla buluyorum).
Personanın asıl işi soruyu değiştirmek
"Kullanıcılar bunu ister mi?" sorusunun cevabı yoktur, çünkü kimin istediği belirsiz bırakılmıştır. Toplantıda o soruyu en yüksek sesle cevaplayan kazanır.
"Ahmet, ödeme adımında fatura adresini değiştirmek istediğinde bunu bulabilir mi?" sorusunun cevabı vardır. Beş kişiyle yarım saatte test edilir, sonuç ya evettir ya hayır. Personanın somut çıktısı budur: cevaplanamayan bir soruyu, ölçülebilir bir soruya çevirmek. Doküman bunu yapmıyorsa geri kalanı dekorasyondur.
Dört adım
- Konuşun ve bakın. Mülakat, saha gözlemi, destek kayıtları, analitik. Aynı soruyu farklı kaynaklara sorun.
- Desen arayın. Kullanıcıları demografiye göre değil, aynı işi aynı engelle yapmaya çalışmalarına göre gruplayın.
- Yazın. Her grup için hedef, engel, mevcut çözüm ve bağlamı tek sayfada toplayın. Sığmıyorsa gruplama tutmamıştır.
- Kullanın. Doküman karar toplantısında açılmıyorsa yazılmamış sayılır.
Nerede ters gider
En yaygın hata büyük markaların örnek diye sıralanması. Duolingo'nun farklı öğrenci tiplerine göre bildirim akışı kurduğunu, Nike'ın elit atletle hafta sonu koşucusuna ayrı içerik gösterdiğini dışarıdan görebiliriz. Gördüğümüz şey segmentasyonun çıktısı; o çıktının bir persona dokümanından mı yoksa doğrudan davranış verisinden mi geldiğini bilemeyiz. "Şu şirket persona kullanıyor, demek ki işe yarıyor" cümlesi kanıt değil, kendi kararınızın süslenmiş halidir.
İkincisi sayı sorunu. Altı persona üreten ekiplerde tartışmaların neredeyse tamamı ilk ikisinin etrafında döner, geri kalanı dosyada bekler. Üç taneyle başlayın; dördüncüsüne gerçekten ihtiyaç duyduğunuzda bunu bir tasarım kararı tıkandığı için fark edersiniz, boşluğu doldurma isteğinden değil.
Üçüncüsü personayı dondurmak. Ürün değişir, kitle kayar, engel yer değiştirir. Altı ay dokunulmamış bir persona artık kullanıcıyı değil, altı ay önceki ekibi anlatır.
Kaynaklar