8 UX Sözü ve Her Birinden Çıkan Somut Kural
UX sözlerinin çoğu sunum kapağında kalır, orada da ölür. Oysa akılda kalanların hepsi aslında bir talimattır: neyi sileceğini, ne zaman test edeceğini, kimin sözüne bakıp kimin davranışına bakacağını söyler. Aşağıda sekiz tanesi var, her birinin yanında bu hafta uygulayabileceğin karşılığıyla.
Önce ne çıkaracağına karar ver
“Mükemmellik, ekleyecek bir şey kalmadığında değil, çıkaracak bir şey kalmadığında elde edilir.” Antoine de Saint-Exupéry bunu uçaklar için yazdı, ama arayüzde en çok işe yarayan cümle bu.
Uygulaması basit: bir ekranı iyileştirmen istendiğinde ilk turda hiçbir şey ekleme, sadece çıkar. Çıkardığın şey gerçekten gerekliyse birkaç gün içinde geri istenir. İstenmiyorsa zaten gerekli değilmiş.
Seçenek eklemenin faturası taramada değil
“Kullanıcı deneyimi için genel kural: daha fazla seçenek, daha fazla sorun.” Scott Belsky haklı, fakat gerekçesi çoğu yerde yanlış anlatılıyor. Hick yasasına göre karar süresi seçenek sayısıyla doğru orantılı değil, logaritmasıyla büyür. 10 maddelik bir menüyü 20 maddeye çıkarmak seçim süresini ikiye katlamaz, kabaca dörtte bir oranında artırır.
Yani kalabalık menünün asıl bedelini kullanıcı saniyeyle ödemiyor. Bedeli sen ödüyorsun: her seçenek bir kod yolu, bir hata durumu, bir yardım metni ve yıllarca sürecek bir bakım yükü demek. Menüyü kısaltma kararını “karmaşık görünüyor” estetiğine değil, buna dayandır.
Bir yönetim panelinde “bu menü kalabalık” şikayetini tartışarak değil tıklama loglarına bakarak çözdüm; maddelerin yarısı aylardır bir kez bile açılmamıştı, karar kendiliğinden verilmiş oldu.
Tasarımı akışla anlat, renkle değil
“Tasarım, yalnızca nesnenin nasıl göründüğü ve hissettirdiği değildir. Tasarım, nasıl çalıştığıdır.” Steve Jobs'ın bu cümlesinin en pratik karşılığı sunum masasında ortaya çıkar.
Bir ekranı sunarken ilk cümlen tipografi ya da renk üzerine kuruluysa, muhtemelen akışı henüz çözmemişsindir. Önce kullanıcının hangi soruyla geldiğini ve hangi cevapla ayrıldığını anlat. Görsel dil ondan sonra tartışılır.
Test etmek için hazır olmayı bekleme
“Bir kullanıcıyla erken test yapmak, elli kullanıcıyla sonradan test yapmaktan iyidir.” Steve Krug'un bu sözü, kullanılabilirlik testini bütçe işi olmaktan çıkarır.
Yarım kalmış bir prototipi tanımadığın birinin önüne koy, tek bir görev ver ve yirmi dakika sus. Nielsen Norman Group'un beş kullanıcı yeter savunması da aynı yere çıkar: az sayıda katılımcıyla sık sık test etmek, tek seferlik büyük bir çalışmadan daha çok sorun yakalar. Büyük çalışma çoğu zaman ürün donduktan sonra biter ve bulguları rapora yazılıp rafa kalkar.
Ne söylediğine değil ne yaptığına bak
“Kullanıcıların ne söylediğine değil, ne yaptığına dikkat edin.” Jakob Nielsen'in uyarısı, anketlerin çoğunu kullanışsız kılan şeyi anlatır: insanlar niyetlerini iyi, davranışlarını kötü hatırlar.
“Bu özelliği kullanır mısınız?” sorusunun cevabı neredeyse her zaman evettir ve neredeyse hiçbir şey ifade etmez. Onun yerine olay logu, oturum kaydı ve terk edilen adımlara bak. Kullanıcı anlattığında hikayeyi düzeltir, log düzeltmez.
Erişilebilirlik, kötü tasarımın en pahalı kısmı
“İyi tasarımın pahalı olduğunu düşünüyorsanız, kötü tasarımın maliyetine bir bakın.” Ralf Speth'in cümlesi ile Steve Ballmer'ın “erişilebilir tasarım, iyi tasarımdır” sözü aynı faturanın iki kalemidir. Issey Miyake'nin “tasarım felsefe için değil, hayat içindir” demesi de tam buraya oturur, çünkü erişilebilirlik felsefi bir tercih değil, ürünün birileri tarafından kullanılıp kullanılamaması meselesidir.
Bunu ölçmek için danışmana da ihtiyacın yok. Fareyi bırak, sayfayı baştan sona yalnızca Tab tuşuyla gez: odak halkasını her adımda görebiliyor musun, sıralama ekrandaki düzenle uyuşuyor mu, klavyeyle kapatılamayan bir açılır pencere var mı. Ardından metin renklerini arka planla karşılaştır; normal boyutlu metin için 4.5:1 kontrast oranının altındaki her yer düzeltilecek listesine girer. Bu üç kontrol bir öğleden sonra sürer ve genelde tasarım ekibinin aylardır tartıştığı konulardan daha çok kullanıcıyı ilgilendirir.