Eğitim İçeriğinde Görsel: Ne Zaman Öğretir, Ne Zaman Yavaşlatır
Eğitim içeriğine görsel eklemek refleks haline geldi. Kavram zorsa şema, süreç uzunsa animasyon. Oysa bir görselin öğrenmeye katkısı, hangi görsel olduğuna ve metnin yanında tam olarak ne yaptığına bağlı; yanlış yerde duran bir diyagram, hiç olmamasından daha çok yavaşlatır.
Görsel metni tekrarlıyorsa ikisi birden yorar
Aynı bilgiyi hem yazıp hem çizmek zararsız görünür. Değildir. Okuyucu iki kanalı da işler, sonra ikisinin aynı şeyi söylediğini anlamak için fazladan bir eşleştirme yapar. Ekran görüntüsünün altına, görüntüde zaten okunan adımların tek tek yazılması bunun en sık halidir.
Peki görsel kendi başına anlaşılıyorsa metin ne iş görüyor? Çoğu zaman yazarın anlaşılmama endişesini. Şemanın anlattığını metin tekrar anlatmasın; metin şemanın söylemediğini söylesin, mesela neden o yapının seçildiğini.
Hareket eden her şey daha iyi anlatmaz
Animasyonun tek gerçek üstünlüğü hareketi gösterebilmesi. Bir el becerisi, sıralı fiziksel bir işlem, arayüzde bir jest: bunlarda statik kare yetmez, animasyon açık fark yaratır.
Ama animasyon geçicidir. Kare akıp gittiği için okuyucu kendi hızını kuramaz, önceki adıma bakarken sonrakini kaçırır. Kavramsal bir ilişkiyi (hiyerarşi, neden sonuç zinciri, bağımlılık) animasyonla anlatmak bu yüzden çoğu zaman geri teper: izleyici geri saramadığı sürece ilişkinin iki ucunu aynı anda göremez. Süreç anlatırken duraklı bir kare dizisini tek parça videoya tercih ederim, çünkü okuyucu temposunu kendi kuruyor ve geri dönmek için oynatıcıyla uğraşmıyor.
"Her modüle bir özet diyagram" kuralı kendi içinde çelişir
Fazla görselin dikkati dağıttığını söyleyip hemen ardından her ders başına özet diyagram önermek, görselin sayısını içerikten değil takvimden türetmek demek. Diyagram, aralarında gösterilecek bir ilişki bulunan en az iki parça varsa iş görür. Tek bir tanımı anlatan modülde özet diyagram, kutuya alınmış bir cümleden ibaret kalır ve öğrenciye şemanın kendisinin bilgi taşımadığını öğretir.
Bir modülün diyagramını çizemiyorsanız asıl soru şu: anlatılan şeyin yapısı mı yok, yoksa siz mi henüz çıkaramadınız? İkincisi ise diyagram denemesi zaten işini yapmış demektir, sayfaya konmasa bile.
Sadeleştirme, ayrıntıyı silmek değil
Karmaşık bir görüntünün yerine temiz bir şema koymak doğru hamle. Eksik kalan kısım şu: sadeleştirilmiş görsel neyi attığını söylemezse, öğrenci gerçeğiyle karşılaştığında tanıyamaz. Ders boyunca düzgün kutularla ilerleyip sahada dağınık gerçek veriyle karşılaşan biri, aradaki farkı kendi başına kapatmak zorunda kalır.
Basit şemayı bir yerde gerçek görüntüyle yan yana koyun. Ya da şemanın altına neyin basitleştirildiğini bir cümleyle yazın. Ne kadar sadeleştirdiğinizi söylemeyen görsel, öğrettiği kadar yanlış güven de üretir.
Kaynaklar