Freelance İşinde Bir Müşteriyle Yolları Ayırmak
Freelance çalışırken bir müşteriyle yolları ayırmak, kibar bir e-posta yazmaktan ibaret değil. Asıl iş, o e-postadan sonra başlıyor: devredilecek erişimler, kimin kartından ödenen abonelikler, yarım kalan taahhütler. Doğru sırayla yürütülürse birkaç hafta sürer; yanlış sırayla yürütülürse aylar sonra hâlâ o müşterinin DNS kaydıyla uğraşırsınız.
Ayrılmak için hangi sebep yeterli
Bu soruya verilen cevaplar genelde gereğinden fazla dolambaçlı oluyor. Basitleştirelim: bir müşteriyle çalışmayı bırakmak için ahlaki bir gerekçe üretmek zorunda değilsiniz, sözleşmenizin izin verdiği bir çıkış yolu yeterli. Pratikte üç sebep her şeyin önüne geçiyor. Ödeme düzenli gelmiyorsa ilişki zaten bitmiştir, siz henüz kabul etmemişsinizdir. İşin niteliği artık sizi hiçbir yere götürmüyorsa, o saatleri başka bir yere koyduğunuzda ne kazanacağınızı hesaplayın. Bir de iletişim maliyeti var: fatura ettiğiniz iki saatlik iş için beş saat mesajlaşıyorsanız, saat ücretiniz kâğıt üzerinde yazandan çok daha düşüktür.
Fiyatı yükseltip gitmesini beklemek
Yaygın tavsiye şu: zor müşteriye ayrıldığınızı söylemeyin, fiyatı ciddi biçimde yükseltin, kendiliğinden gitsin. Kulağa zarif geliyor ama bir açığı var. Müşteri kabul edebilir. Kabul ettiği anda elinizde aynı ilişki kalır, üstelik artık beklentisi de yükselmiştir; iki katı ödeyen biri iki katı erişim ve iki katı sabır bekler.
Bu yüzden zammı yalnızca yeni rakama gerçekten çalışmaya razıysanız yapın. Razı değilseniz o bir blöftür ve blöfü gören taraf siz olursunuz. Gitmesini istediğiniz müşteriye söylenecek şey, gitmesini istediğinizdir; kibarca söylenebilir.
Çıkış bildirimi neyi içermeli
Ortalıkta dolaşan örnek metinlerin çoğu işi bitirmez. "Bundan sonra yeni proje alamayacağımı bildiririm" cümlesi yeni işi reddeder, mevcut ilişkiyi sürdürür. Süresiz bir bakım anlaşmanız varsa o anlaşma bu cümleden sonra da aynen devam eder, siz ayrıldığınızı sanırsınız, müşteri sizi hâlâ ekipte sayar.
Bildirimin üç şeyi net söylemesi gerekir: son çalışma gününüz, o güne kadar tamamlayacağınız işlerin adı adına listesi ve o günden sonra devrin nasıl olacağı. Gerekçe dördüncü sıradadır ve isteğe bağlıdır. Tek cümlelik bir gerekçe yeterlidir, çünkü uzun açıklama tartışmaya davettir; verdiğiniz her sebep müzakere edilebilir bir maddeye dönüşür.
Şöyle bir metin işi görür: "Merhaba [Ad], 30 Eylül itibarıyla çalışmalarımızı sonlandırmayı planlıyorum. O tarihe kadar açık olan iki iş (ödeme sayfası düzeltmesi ve raporlama ekranı) tamamlanacak. Eylülün son haftasında tüm hesap ve sunucu erişimlerini belirteceğiniz kişiye devretmek için bir saat ayırabilirim. Bugüne kadarki iş birliği için teşekkürler."
Asıl iş: erişimlerin devri
Dijital işlerde ayrılığın zor kısmı burası. Çıkarken elden çıkarılacak liste sandığınızdan uzundur: alan adının kayıt hesabı, DNS yönetimi, hosting veya sunucu erişimi, SSL yenilemesi, e-posta hesapları, kod deposu, üçüncü parti servislerin API anahtarları, arama konsolu ve analitik mülkiyeti, yönetim panelinin yönetici hesabı, bir de güncel veritabanı yedeği.
Bunların içinde en çok baş ağrıtanı, sizin adınıza açılmış ve sizin kartınızdan ödenen abonelikler. Ayrılıktan üç ay sonra kartı iptal edersiniz, site iner, telefon size gelir. Bir devirde teslim listesini sözleşmeye yazmadığım için, işi bitirdikten yedi ay sonra bir müşterinin alan adı yenilemesini kendi kartımdan yaptığımı fark etmiştim. Devir toplantısında yapılacak ilk şey, faturası size gelen her kalemi tek tek müşterinin kendi ödeme yöntemine geçirmek.
Sıralama da önemli. Kendi erişiminizi silmek son adımdır, ilk adım değil. Önce müşteri kendi yönetici hesabını oluşturur, o hesapla giriş yapıp bir işlem yaptığını gözünüzle görürsünüz, ardından sizinki kaldırılır. Tersini yaparsanız bir hafta boyunca "şifreyi sıfırlayamıyoruz" mesajlarına cevap verirsiniz ve artık faturalandırdığınız bir iş değildir.
Sık yapılan dört hata
Öfkeliyken yazılan mesaj birinci sırada. Bir gece bekletip sabah okuyun, çoğu cümlenizi kendiniz sileceksiniz. İkincisi, açık taahhüdü yarım bırakmak: sözleşmede yazan iş bitmeden çıkmak, haklı bir ayrılığı haksız duruma çevirir. Üçüncüsü, özür dilemek. Ayrılmak sizin hakkınız, kusur değil; özür dileyen ton karşı tarafa "ikna edilebilir" sinyali verir. Dördüncüsü de erişimi habersiz kesmek. Ödeme sorunu dışında bunun savunulabilir bir hâli yok, ödeme sorununda ise adım yazılı ihtardır, panel kapatmak değil.
Kaynaklar