Hedef Belirleme: SMART'ın İşe Yarayan ve Yarayamayan Kısmı
Hedef listeleri çoğunlukla ocak ayında yazılır, şubatta unutulur. Sorun isteğin azlığı değil; hedefin ya ölçülemeyecek kadar bulanık ya da takip edilmesi işin kendisinden pahalı olacak kadar ayrıntılı tanımlanması. SMART modeli bu iki sorundan yalnızca birincisini çözüyor.
Bulanık hedef takip edilemez
"Daha iyi İngilizce konuşmak" bir hedef değil, bir istek. Ulaşıldığını söyleyecek bir eşiği yok, dolayısıyla ulaşılmadığında da hiçbir şey olmuyor. "Altı ay içinde haftada üç gün konuşma pratiğiyle B2'den C1'e çıkmak" başka bir şey: tarihi var, ölçüsü var, kaçırıldığında görünür oluyor.
Aradaki fark motivasyonda değil, geri bildirimde. İlk cümlede yanlış giden bir şeyi fark etmenin yolu yok. İkincisinde üçüncü hafta iki seansı kaçırdığınızda plan bunu size kendisi söylüyor.
SMART'ta bir harf boşa gidiyor
SMART çoğu Türkçe kaynakta Spesifik, Ölçülebilir, Ulaşılabilir, Gerçekçi, Zaman sınırlı diye açılır. Buradaki "Ulaşılabilir" ile "Gerçekçi" aynı soruyu sorar: bu hedef elimdeki kaynaklarla mümkün mü? Beş kriterin ikisi tek kontrole iniyor, siz de aynı şeyi iki kez onaylayıp beş maddelik listeyi tamamladığınızı sanıyorsunuz.
Orijinal açılımda R harfi Relevant, yani ilgili. Sorusu da bambaşka: bu hedefe ulaşırsam gerçekten önemsediğim şey ilerlemiş olacak mı? Bu soru düştüğünde geriye ulaşılabilir, ölçülebilir, tarihli, tamamlandığında hiçbir şeyi değiştirmeyen hedefler kalır. Kişisel planlarda da ekip hedeflerinde de en pahalı hata budur, çünkü hedef tutturulur ve kimse yanlış işi yaptığını fark etmez.
R'yi Gerçekçi diye okuyorsanız düzeltin. Fizibiliteyi zaten A kontrol ediyor.
Ölçmenin de bir maliyeti var
"Hedefini ölçülebilir yap" tavsiyesi, ölçmenin bedava olduğunu varsayar. Değil. Her ölçüt birinin düzenli olarak veri toplamasını, kaydetmesini ve o kayda bakmasını gerektirir. On hedefe ikişer ölçüt koyarsanız haftalık takip işi kendi başına bir projeye dönüşür.
Bir ekipte sprint hedeflerini ölçülebilir kılmak için kurduğumuz takip düzeninin haftada yarım günü yediğini, ölçtüğümüz sayının ise hiç kimsenin kararını değiştirmediğini görmüştüm.
Kural basit: bir ölçütü ancak sonucuna göre davranışınızı değiştirecekseniz koyun. Değiştirmeyecekseniz o ölçüt rapor süsüdür, bırakın.
Branson'un listesinden ayakta kalanlar
Richard Branson'un hedef yöntemi on madde olarak dolaşır, ama maddelerin yarısı aynı fikrin farklı kılığı: fikirleri yaz, yanında not defteri taşı, kendine bir liste biçimi kur. Üçe indirilebilir.
- Yazın. Kafanızdaki hedefle yazılı hedef aynı şey değildir; yazarken hedefin ne kadar bulanık olduğu ortaya çıkar.
- Bugün bitebilecek boyutta parçalara bölün. Bir maddeyi bitirmek üç gün sürüyorsa o madde henüz hedef, görev değil.
- Bitirdiğinizi işaretleyin. İşaretlenmiş satır, ilerlemenin görülebildiği tek yer.
Geri kalanlar (hedefi başkalarıyla paylaşmak, kişisel hedefleri de aynı listeye almak) faydalı ama bunlar liste maddesi değil, alışkanlık. Listeye yazınca gerçekleşmiyorlar.
Aynı anda kaç hedef
İkiden fazla ciddi hedefi aynı çeyreğe koymayın. Dört hedefin dördü de yarım kalır ve hangisinin neden yarım kaldığı anlaşılmaz, çünkü hepsi birbirinin zamanını yemiştir.
Önceliklendirmede tek bir soru işe yarar: hangisi tamamlandığında diğerleri kolaylaşır? Sıralamayı bu belirlesin, hedeflerin ne kadar heyecan verici olduğu değil. Heyecan ikinci ayda biter, bağımlılık sırası bitmez.
Kaynak