Busywork Yaratıcılığı Besler, Ama Her Busywork Değil

Bulaşık yıkarken aklına gelen fikir tesadüf değil. Ama masa toplarken hiçbir şey gelmemesi de tesadüf değil. Busywork'ün yaratıcılığa yaradığı doğru, yalnızca çok dar bir tanımıyla doğru; aradaki çizgi, işin zihne dışarıdan bilgi getirip getirmediğinde.

Etkiyi yaratan meşguliyet değil, düşük talep

Jonathan Schooler ve ekibinin 2012 tarihli inkübasyon deneyi bu konuda hâlâ en net referans. Katılımcılara alışılmadık kullanım testi veriliyor, sonra araya farklı türde molalar konuyor: hiç mola yok, zor bir görev, düşük talepli basit bir görev. En iyi sonucu düşük talepli görevden dönenler alıyor. Hiç ara vermeyenler de zorlayıcı bir görevle uğraşanlar da geride kalıyor.

Belirleyici olan işin iş olması değil. Dikkati tümüyle kaplamaması. Bulaşık, kısa yürüyüş, bitki sulamak bu tanıma girer. Bunları yaparken zihin serbest gezinir ve asılı kalmış problem arka planda çalışmaya devam eder.

E-posta kutusu temizlemek busywork sayılmaz

Busywork listelerinin neredeyse hepsinde mail kutusunu sadeleştirme maddesi vardır. Yanlış yerde duruyor. Bir maili silmek için önce okumak, kimden geldiğini anlamak ve karar vermek gerekir; üçü de dil işleme ve karar mekanizmasını doğrudan çalıştırır. Üstüne her açılan mail yeni bir açık döngü bırakır. Yaratıcı tıkanmayı çözmek için başladığın on dakikalık temizlik, seni üzerinde düşünmen gereken problemden koparıp başka birinin gündemine bağlar.

Aynı gerekçe Slack'e, telefona, tarayıcıda "hızlıca şuna bakayım"a da geçerli. Ekran gerektiren hiçbir görev inkübasyon molası değildir, ne kadar önemsiz görünürse görünsün. Ayırmak için tek soru yeter: bu iş zihne dışarıdan bilgi sokuyor mu?

Sıra yanlışsa etki de yok

Yaygın tavsiye, yaratıcı bir işe başlamadan önce masayı toplamak, ortamı hazırlamak yönünde. İnkübasyon açısından bu ters çalışır. Zihnin arka planda bir şey işleyebilmesi için önce yüklenmiş bir problem gerekir. Boş kafayla bulaşık yıkamak sadece bulaşık yıkamaktır.

Doğru sıra dar: probleme yeterince dal ki takıl, tam o noktada kalk. Yarım bırakmanın verdiği rahatsızlık hoş değildir, motoru döndüren de odur. Zeigarnik'in tamamlanmamış işlerin akılda daha uzun kaldığına dair gözlemi burada senin lehine çalışır.

Günün neresine koymalı

Ayrı bir busywork listesi hazırlamana gerek yok. Zaten yapman gereken rutin işler var, mesele onları güne dağıtma biçimin. Sabah hepsini bir arada bitirip temiz masayla başlamak, günün en işe yarar molalarını peşinen harcamak demektir.

• Rutin işleri yaratıcı bloklardan sonraya sakla, öncesine değil.
• Molayı on beş dakika civarında tut; uzayınca problem zihinden düşer.
• Moladan çıkar çıkmaz iki satır not al, inkübasyondan gelen fikrin ömrü kısadır.
• Aynı gün ikiden fazla tıkanıyorsan sorun molalarda değil, problemin tanımındadır.

Son madde çoğu zaman gözden kaçar. Busywork tıkanmayı çözer, yönsüzlüğü çözmez. Neyi çözmeye çalıştığın belirsizse hiçbir mola sana onu söylemeyecek.