Kullanıcı Görüşmelerinde Tematik Analiz: Koddan Temaya
Sekiz görüşmenin kaydı elinizde, her biri kırk dakika. Tematik analiz bu yığını okunur hale getiren yöntem: veriyi kodlara, kodları temalara indirger. Aşağısı sürecin pratikte işleyen kısmı, akademik tarifi değil.
Önce veriye alışın, sonra kodlayın
Analiz kayıtları dinlemekle başlar. Tam transkript her zaman gerekmez; sekiz on kişilik bir çalışmada zaman damgalı özet çoğu soruyu cevaplar. Ama tartışmalı bir bulguyu paydaşa karşı savunacaksanız o bölümün tam metnini istersiniz, çünkü tartışma her zaman cümlenin tam olarak nasıl kurulduğuna gelir.
Transkripti otomatik araca bırakabilirsiniz. Yalnız çıktıyı bir kez baştan sona kendiniz okuyun: kodlamanın yarısı o okuma sırasında zaten kafanızda oluşur.
Kodlama, dikkatinizi çeken her parçaya kısa bir etiket vermek demek. Etiket yorum değil tarif olsun. "Fiyat sayfasında hangi paketi seçeceğini bulamadı" iyi bir kod; "kullanıcı arayüzden memnun değil" erken verilmiş bir hüküm. Bir alıntı birden fazla kod alabilir, bunda sakınca yok, ama az sonra bunun bir bedeli çıkacak.
Araç seçimi işi kolaylaştırır, analizi yapmaz. NVivo, ATLAS.ti, MAXQDA ve Dedoose kod listesini yönetmek ve alıntıları geri bulmak için var. Bir projede sekiz görüşmeyi bunların hiçbirini açmadan, üç sütunlu bir tabloyla kodladım: alıntı, kod, katılımcı. Görüşme sayısı yirmiyi geçtiğinde tablo hantallaşır, geri dönüp aynı kodu iki farklı isimle yazdığınızı fark edersiniz; asıl araç ihtiyacı orada başlar.
Kodları temaya çevirirken sayım bozulur
Kodlar birikince benzerlerini gruplayıp temalara çıkarsınız. Buraya kadarı standart tarif. Atlanan nokta şu: aynı alıntının birden fazla kod almasına izin verdiyseniz, o alıntı birden fazla temayı da besler. "Fiyatlandırma karmaşık" ve "markaya güvenmedi" temalarının ikisi de aynı cümleden pay alır, siz de iki güçlü tema bulduğunuzu sanırsınız. Elinizde tek bir gözlem vardır.
Bunun ucuz çözümü, temanın ağırlığını alıntı sayısıyla değil katılımcı sayısıyla ölçmek. Konuşkan bir katılımcı tek başına bir temaya on iki alıntı üretebilir. Aynı tema toplamda iki kişiden geliyorsa ortada desen yok, iki kişinin görüşü var. Kod tablosunda katılımcı sütununu tutmanızın asıl sebebi budur: tema başına kaç ayrı kişi düştüğünü tek bir sayma işlemiyle görürsünüz, üstelik raporda "sekiz kişinin beşinde" demek "sıkça dile getirildi" demekten çok daha zor itiraz edilir bir cümledir.
Temaları bölün, birleştirin, sonra adlandırın
İlk tema listesi hemen hep fazla iyimserdir. Her temanın altındaki alıntıları arka arkaya okuyun: aynı şeyden mi bahsediyorlar? İçinde birbiriyle ilgisiz iki fikir barındıran temayı ikiye bölün, aralarındaki farkı bir cümleyle anlatamadığınız iki temayı birleştirin.
İsimlendirmeyi en sona bırakın. Tema adı, temanın ne söylediğini taşımalı. "Gezinme sorunları" bir klasör adı; "Kullanıcılar arama kutusunu menüye tercih ediyor" bir bulgu. İkincisi rapordan sonra da hatırlanır.
Yanlılık teoride değil pratikte kırılır
Onaylama yanlılığı üzerine uyarı okumak kimseyi ondan korumuyor. İşe yarayan şey mekanik: kodlamaya, beklediğiniz sonucu bir kenara yazarak başlayın, analiz bitince listeye dönüp bakın. Bulgularınızın tamamı o listeyi doğruluyorsa veriyi değil kendinizi okumuşsunuzdur.
İkinci mekanizma daha da basit. Ekipten birine iki görüşmeyi sizin kod listenizi görmeden kodlatın, sonra iki listeyi yan yana koyun. Ayrıldığınız yerler genelde tanımı bulanık kalmış kodlardır ve o bulanıklık siz fark etmeden bütün analize yayılmıştır. Nitel çalışmada bunun bir sayıya indirgenmesi (kodlayıcılar arası uyum) çoğu ürün ekibi için gereksiz; iki listeyi konuşmak yeterli.
Raporu iki katmanda yazın
Bulgu ile yöntemi ayırın. Paydaş birinci katmanı okur, itiraz eden ikinciye iner.
- Bulgular: her tema, ne söylediği, kaç katılımcıdan geldiği ve onu en iyi anlatan bir iki doğrudan alıntı.
- Yöntem: kimlerle, kaç görüşme, nasıl seçildiler, kodlama kimin elinden çıktı, hangi araç kullanıldı.
Alıntıları kısaltırken cümlenin anlamını değiştirmemeye dikkat edin, katılımcı adlarını da rapora taşımayın. Kayıtlarda isim, şirket, ekran görüntüsündeki e-posta gibi ne varsa raporlamadan önce temizlenir; bu, izin alınmış olsa bile geçerli.