Kullanılabilirlik Testine Katılımcıyı Hazırlamak
Kullanılabilirlik testinden çıkan verinin kalitesi, oturum başlamadan önceki on beş dakikada belirlenir. Gergin, ne yapacağını bilmeyen ya da moderatörü memnun etmeye çalışan bir katılımcı size ürününüz hakkında değil, kendi nezaketi hakkında bilgi verir. Hazırlığın işi katılımcıyı eğitmek değil; onu rahatlatırken ürüne dair bilgisizliğini bozmadan masaya getirmek.
Karşılama, gerilim düşürme işidir
Katılımcı odaya girdiğinde ya da görüşmeye bağlandığında kafasında tek bir soru vardır: benden ne isteniyor ve burada aptal görünecek miyim? Adıyla hitap etmek, nereye oturacağını göstermek, su ikram etmek bu sorunun ilk yarısını halleder. İkinci yarısı ancak konuşarak çözülür.
Kaydı kimin izleyeceği, ne kadar saklanacağı, isminin rapora girip girmeyeceği baştan söylenmezse katılımcı bunu oturum boyunca düşünür ve düşündüğü sürece kendini gözler. Otuz saniyelik bir açıklama kırk beş dakikalık verinin tonunu belirliyor. Aynı açıklamayı her seferinde yapabilmek için yazılı tutun, çünkü günün beşinci oturumunda hangi cümleyi söylediğinizi hatırlamazsınız.
Test edilen kişi değil, ekran
“Yanlış cevap yok” cümlesi tek başına iş görmez. Katılımcı onu nezaket sanır ve takıldığı yerde yine kendini suçlar. İşe yarayan versiyonu daha somut: bu ekranı biz yaptık, siz nerede takılırsanız orası bizim hatamız, zaten onu bulmak için buradasınız.
Katılımın gönüllü olduğunu ve istediği an durabileceğini söylemek etik bir zorunluluk. Pratikteki asıl faydası şu: durma iznini bilen katılımcı, sıkıştığında pes etmek yerine sıkıştığını söyler. Sesli düşünmeyi de burada, kendiniz örnek göstererek öğretin. Test edilecek ürünle ilgisi olmayan bir sitede otuz saniye yüksek sesle düşünün, sonra sırayı ona verin. Tarif etmek yerine göstermek, sesli düşünmenin gerçekten yapıldığı tek yöntem.
Ödemeyi oturumun başında yapın
Hediye kartını ya da ücreti sona bırakmak, katılımcıya “iyi performans gösterirsem alırım” diye okunabilecek sessiz bir sözleşme dayatır. Bu sözleşmeyi imzalayan kimse ürününüz için sert bir laf etmez. Parayı başta verin, makbuzu imzalatın, konuyu kapatın.
Bunun bir maliyeti var: oturumu yarıda bırakan katılımcıya da ödemiş olursunuz. Yılda birkaç kez yaşanan bir durum için ödenen bedel, her oturumda alınan yumuşatılmış geri bildirimden ucuzdur.
Brifingin kendini yediği yer
Hazırlık tavsiyeleri genelde iki şeyi yan yana söyler: katılımcıyı rahatlatın, bir de başlamadan önce ürünü kısaca tanıtın. Bu ikisi aynı anda yapılamaz. Bir arayüzün ilk temas verisi tek kullanımlıktır; katılımcı menü mantığını sizden dinledikten sonra o veri geri gelmez. Ürünü anlatarak rahatlattığınız katılımcı, artık sizin kafanızdaki modeli test ediyordur.
Ayrımı şöyle kurun. Brifing oturumun mekaniğini anlatır:
- ne kadar süreceğini,
- kaydın nasıl kullanılacağını,
- sesli düşünmenin ne demek olduğunu,
- istediği an ara verebileceğini.
Ürünün ne işe yaradığı, hangi sekmede ne olduğu, nereye tıklanacağı brifingin dışındadır. Tek istisna, katılımcının bilmesi mümkün olmayan bağlam bilgisidir: “Bu bir prototip, her düğme çalışmıyor.” Bu cümle katılımcıyı gereksiz bir çıkmazdan kurtarır ve arayüz hakkında hiçbir şey öğretmez.
Görev metni yolu değil hedefi söyler
“Ana sayfadaki arama çubuğunu kullanarak şu kelimeyi aratın ve sonuçları inceleyin” cümlesi çok yaygın ve testin yarısını çöpe atıyor. Arama çubuğunu bulup bulamayacağı, aramayı tercih edip etmeyeceği, kategori menüsüne mi gideceği zaten ölçmek istediğiniz şeydi. Talimatın içine koyduğunuz her arayüz terimi, cevabını aradığınız sorulardan birini önceden yanıtlar.
Doğrusu bir amaç tarif etmek: “Sekiz yaşındaki yeğeninize bisiklet alacaksınız, bütçeniz 2.000 TL. Uygun bir model bulup sepete ekleyin.” Katılımcı bu cümleyi kendi kelimelerine çevirir ve o çeviri sırasında sizin etiketlerinizle onun kelimeleri arasındaki mesafe görünür hale gelir. Test raporundaki en değerli satırlar genelde oradan çıkar.
Görev yazarken iki tuzak daha var. Ürün ya da bölüm adını göreve koyarsanız katılımcı o adı ekranda arar ve doğal davranışını kaybeder. Kendi gerçek verisini kullandırmak da (kendi kartı, kendi adresi) hem gizlilik sorunudur hem de katılımcıyı temkinli yapar; sahte ama gerçekçi bir kimlik kartı verin.
Script'i önce boşa bir kez okuyun
Karşılama metni ve görev cümleleri, bir meslektaşınıza karşı yapacağınız yirmi dakikalık bir prova oturumunda test edilir. Anlaşılmayan tek bir görev cümlesi, gerçek oturumda o görevden gelecek bütün veriyi kullanılamaz hale getirir; provanın maliyeti ise yirmi dakika.
Kaynak