Yararlılık: Kullanılabilirlik Testinin Ölçemediği Şey
Bir arayüz hızlı, öğrenmesi kolay ve hatasız olabilir; kullanıcının işine yaramıyorsa bunların hiçbiri sayılmaz. Yararlılık, kullanılabilirlik listesinin bir maddesi değil, ölçmeye başlamadan önce cevaplanması gereken soru. Asıl tuhaf olan şu: kullanılabilirlik testi, kurgusu gereği bu soruyu hiç sormaz.
Listenin maddeleri yararlılığın yerini tutmaz
Kullanılabilirlik genelde beş başlıkla ölçülür: öğrenilebilirlik, verimlilik, hata oranı, akılda kalıcılık, memnuniyet. Beşi de aynı varsayımı paylaşır. Kullanıcının yapmaya çalıştığı iş doğru iştir, geriye sadece onu ne kadar iyi yaptığı kalmıştır.
Oysa "yapmaya değer miydi" sorusu bu beş ölçüden hiçbirinin kapsamında değil. Yararlılık o yüzden listenin altıncı maddesi olamaz; diğer beşinin anlamlı olabilmesi için önce cevaplanması gereken şeydir.
Testin kör noktası
Bir kullanılabilirlik testinde ne olduğunu hatırlayalım. Katılımcı oturur, moderatör görevi okur: şu üründen iki tane sepete ekleyin, sonra teslimat adresini değiştirin. Katılımcı yapar. Süre tutulur, tıklama sayılır, tökezlediği yer not edilir, sonunda düzgün bir rapor çıkar.
Görevin nereden geldiğine dikkat edin. Kullanıcıdan değil, moderatörden. Katılımcı, kendi isteğiyle ömrü boyunca yapmayacağı bir işi de yapar, üstelik çoğu zaman iyi yapar. Skor yükselir, ürün yine kimsenin işine yaramaz. Yöntem yararlılığı ölçemiyor, çünkü yararlılığı test daha başlamadan varsaymış oluyor.
Bunun sahadaki karşılığı tanıdıktır: kimsenin açmadığı bir ekranın üzerinde aylarca iyileştirme yapmak. Ekran her turda biraz daha iyi puan alır, kullanım sayısı sabit kalır.
Yararlılık nerede görünür
Test odasında değil, insanların siz olmadan ne yaptığında. Bir ihtiyaç gerçekse etrafında hep bir çözüm birikmiştir: elde tutulan bir Excel tablosu, WhatsApp grubuna atılan ekran görüntüleri, masaya yapıştırılmış bir kağıt. Görünür bir zahmet varsa ihtiyaç da vardır. Hiçbir zahmet yoksa, çözdüğünüzü sandığınız problemi kimse problem olarak yaşamıyor olabilir.
Yayına çıktıktan sonra da bakılacak yer bellidir. Kaç kişi bir kez denedi, kaçı ikinci kez döndü, dönenler işi baştan sona bitirebildi mi. Kendiliğinden gelen bu kullanım verisini, test sonunda alınan memnuniyet puanından daha güvenilir bulurum: puanı veren kişi karşısında ürünü yapan ekibi görür ve nazik davranır, oysa kimse bir aracı sırf nazik olmak için üçüncü kez açmaz.
Kaldırmak da bir tasarım kararı
Bir özellik altı ay boyunca kullanılmıyorsa sıradaki iş onu güzelleştirmek değil. Kaldırıp kaldıramayacağınıza bakın. Yararlılığı olmayan her ekran, kalan ekranların bakım maliyetini ve kullanıcının seçim yükünü artırarak duruyor. Silinen kod, iyileştirilen koddan daha hızlı çalışır.
Kaynaklar