Persona Oluşturma: Karar Üreten Persona ile Dekor Olanın Farkı
Persona, kullanıcı araştırmasını tek sayfaya indiren bir özettir. İşe yarayanla duvarda asılı kalanı ayıran şey detay miktarı değil: bir tasarım kararını değiştiriyor mu, değiştirmiyor mu. Çoğu persona bu sınamayı geçemez, çünkü araştırmanın yerini demografi doldurur.
Persona ne yapar, ne yapmaz
Persona, hedef kitleyi temsil eden kurgusal bir profildir. Kurgusal olması uydurma olduğu anlamına gelmez: içindeki her satır bir görüşmeden, bir kullanılabilirlik testinden ya da kullanım kayıtlarından gelmelidir. Faydası tek bir yerde toplanır. Ekipteki herkes "kullanıcı" dediğinde aynı kişiyi düşünür, tartışma zevk meselesi olmaktan çıkar.
Yapmadığı şey de net. Persona veri üretmez, veriyi paketler. Araştırma yoksa persona da yoktur; elinizde olan şey ekibin kendi alışkanlıklarının fotoğraflı halidir.
Ortak desen, ortalama kullanıcı demek değildir
Rehberlerde sık geçen bir tavsiye var: tekil örneklere takılma, ortak deseni ara. Doğru bir tavsiye. Ama hemen peşine eklenen "herkes için geçerli özellikleri çıkar" cümlesi tavsiyeyi kendi içinde çürütür, çünkü herkes için geçerli özellikleri topladığınızda elinizde ortalama bir kullanıcı kalır ve persona zaten ortalama kullanıcıdan kaçmak için icat edilmiştir.
İşe yarayan soru şudur: hangi fark davranışı değiştiriyor? Yaş tek başına değiştirmez. "Ürüne ilk kez giriyor" ile "günde üç kez giriyor" değiştirir. Aradığınız şey ortak nokta değil, tekrar eden ayrımdır.
Yöntemler arasında da bir sıralama var. Görüşme, insanların ne yapmak istediğini anlatır; kullanılabilirlik testi, gerçekte ne yaptığını gösterir. İkisi çeliştiğinde teste güvenin. Anket ancak sınanacak bir hipoteziniz varken işe yarar; keşif aracı olarak kullanıldığında size sorduğunuz soruların cevabını geri verir, başka bir şey değil.
Segmenti davranış üzerinden kurun
Kullanıcıları "yeni başlayan, profesyonel, teknoloji meraklısı" gibi kişilik etiketleriyle ayırmak kolaydır, ama bu etiketlerin arayüzde bir karşılığı çıkmaz. Bunun yerine ürünle kurulan ilişkiye bakın: hangi işi bitirmeye geliyor, ne sıklıkla geliyor, hata yaptığında ne kaybediyor. Kayıp büyükse onay adımı ekleyeceksiniz, küçükse geri al yeterli. Karar buradan çıkar, meslek satırından değil.
Dışarıdan bakınca görülebilen bir örnek Airbnb'nin arama filtreleridir: tek başına gezenle ailesiyle gelen aynı listeyi görmez, yani segment doğrudan arayüze taşınmıştır.
Profilde ne kalsın
İsim ve fotoğraf, personayı ekip içinde konuşulabilir kılar. Bundan fazlası değil. Demografiyi yalnızca ürünü doğrudan etkiliyorsa yazın. Geri kalanı için basit bir sınama var: iki personanın adını, fotoğrafını ve demografisini kapatın. Kalan hedefler, kısıtlar ve davranışlar hâlâ farklı iki tasarım kararı üretiyorsa iki personanız var demektir. İkisinde de aynı listeye bakıyorsanız tek personanız ve iki fotoğrafınız var.
Bir kurumsal panel projesinde üç personadan ikisinde bu kapatmayı yaptığımızda geriye tek bir ihtiyaç listesi kalmıştı, iki ayrı akışı tek akışta birleştirdik. Bu ayrımın bir de faturası var: her personaya açtığınız ayrı akış, kodda ayrı bir yol, ayrı test ve ayrı bakım demektir. Persona çoğaltmak bedava görünür, sürdürmek görünmez.
Doğrulayın, sonra güncelleyin
Persona bir kez yazılıp bitmez. Yazdıktan sonra gerçek kullanıcılarla sınayın; tahmin ettiğiniz davranışı gözlemleyemiyorsanız profil yanlıştır. Ürün değiştikçe kullanıcı da değişir, yeni bir özellik yeni bir kullanım biçimi getirdiğinde profili yenileyin. Sahada karşılığı kalmamış bir persona yanlış kararları eskisi kadar kendinden emin üretmeye devam eder.
Kaynaklar