Persona Herkesi Temsil Etmez: Odak Nerede Biter, Erişilebilirlik Nerede Başlar
Persona, ekibin kararlarını belirli bir kullanıcı profiline sabitlemek için vardır. Sık yapılan hata, aynı profile bütün beceri seviyelerini, bütün kullanım alışkanlıklarını ve bütün erişilebilirlik ihtiyaçlarını yüklemeye çalışmaktır. O noktada persona odak aracı olmaktan çıkar, kimseyi tarif etmeyen bir ortalamaya döner.
Persona aslında ne yapar
Persona, hedef kitlenin motivasyonlarını, ihtiyaçlarını ve davranışlarını temsil eden yarı kurgusal bir profildir. Değeri, tarif ettiği kişide değil, ekibe verdiği karar kuralındadır: iki tasarım seçeneği arasında kaldığınızda "bu kişi hangisini anlar" sorusunun cevabı belirler. Yani persona bir nüfus haritası değil, bir hakemdir.
Hakemin işe yaraması için tek bir cevap üretmesi gerekir. Profile ne kadar çok özellik eklerseniz, o kadar sık "duruma göre değişir" cevabı alırsınız; bu da hiç persona kullanmamakla aynı kapıya çıkar.
"Herkesi kapsayan persona" neden matematiksel olarak tıkanır
Kullanıcıları ayıran boyutları saymaya başlayın: beceri seviyesi, kullanım sıklığı, kullandığı cihaz, yardımcı teknoloji ihtiyacı. Dördü de var ve her birini yalnızca üç kabaya bölüyorsunuz diyelim. Ortaya 3 × 3 × 3 × 3, yani 81 farklı profil çıkar.
Beşinci boyutu eklediğinizde sayı 243 olur. Kimse 81 persona yazıp bakımını yapmaz; pratikte olan şu: ekip bu kombinasyonları tek bir profile katlar ve "orta seviyede, ara sıra giren, masaüstü kullanan, hiçbir engeli olmayan" birini üretir. Bu kişi istatistiksel olarak da nadirdir. Kapsama hedefi büyüdükçe personanın anlatım gücü düşer, çünkü kombinasyon sayısı çarpımla, personaya harcanabilecek dikkat ise sabit büyür.
Sonuç, personanın kötü bir araç olduğu değil; kapsama işinin persona tarafında çözülemeyeceğidir.
Yetkinlik seviyesi personaya ne zaman girer
Bir istisna var: ürünün kendisi belirli bir uzmanlık seviyesi için tanımlanmışsa, o seviye personanın ayrılmaz parçasıdır. Photoshop'un personası maske, kanal ve katman mantığını bilen birini varsayar; Adobe Express'inki bu terimlerin hiçbirini duymamış birini. İkisi aynı işi yapar ama farklı ürünlerdir, çünkü varsaydıkları beceri farklıdır.
Buradaki ayrım şu: beceri seviyesi ürünün tanımına giriyorsa personaya yazılır. Sadece kullanıcı kitlesinde çeşitlilik olarak gözlemleniyorsa yazılmaz. Profesyonellere kısayol ve derinlik, yeni başlayanlara rehberlik ve sadelik tasarlarsınız; ama bunu tek bir üründe iki personayla yapmaya kalkarsanız çoğu kararda ikisi çelişir.
Geniş kitleli ürünlerde ne yapmalı
Çoğunluğu tarif eden iki ya da üç ana persona yeter. Kullanım örüntülerini (uzman, yeni başlayan, sık kullanıcı, ara sıra kullanıcı) personanın gövdesine değil, kenarına kısa bir not olarak düşün. Arayüzde bunun karşılığı ikili bir yapıdır: varsayılan akış yeni gelenin anlayacağı kadar açık, üstüne binen kısayollar sık kullananın hızlanacağı kadar erişilir.
Geri kalan herkes: erişilebilirlik işi
Personanın dışında kalan kullanıcı çeşitliliği, profil yazarak değil, standarda uyarak karşılanır. Bu iş listelenebilir ve test edilebilir olduğu için de personadan daha güvenilirdir.
- WCAG ölçütlerini kontrast, odak görünürlüğü ve metin alternatifleri gibi somut maddelere indirin.
- Bütün akışları fareye dokunmadan, yalnızca klavyeyle baştan sona geçin.
- Ekran okuyucuyla en az bir kayıt ve bir ödeme akışını dinleyin.
- Hata mesajlarını "ne oldu" değil "şimdi ne yapmalı" diyecek şekilde yazın.
- Onboarding'i deneme hesabıyla, veri kaybı riski olmadan denenebilir hale getirin.
İki iş arasında seçim yapmak gerekiyorsa, dördüncü personayı yazmaktansa klavyeyle gezinme testini yapmayı daha güvenilir bulurum. Biri tahmin üretir, diğeri kanıt. Persona atölyesinden çıkan çıktının doğru olup olmadığını aylar sonra anlarsınız; klavye testinden çıkan çıktının doğruluğu ise o gün bellidir.
Pratikte kontrol listesi
Her persona için tek bir birincil hedef ve tek bir birincil engel yazın. Örnek: hedef "ilk kayıtta ürünü çalışır görmek", engel "teknik terminolojiyi anlamamak". İkiden fazla madde yazdığınız anda persona hakem olmaktan çıkıyor demektir.
Persona sayısını artırmak isteğini de bir uyarı işareti sayın; genellikle asıl ihtiyaç yeni bir profil değil, mevcut profillerden birinin yanlış olduğunun kabulüdür.
Kaynak