Persona: Kararı Değiştiriyorsa İşe Yarıyor
Persona, ekibin "kullanıcı" derken kimi kastettiğini sabitlemek için var. Doğru kurulduğunda tartışmayı zevk meselesi olmaktan çıkarır; yanlış kurulduğunda duvara asılan bir posterden ibaret kalır. Aradaki fark, personanın hangi veriye dayandığı ve gerçekten bir kararı değiştirip değiştirmediği.
Persona neyi çözer
Bir toplantıda "kullanıcılar bunu anlamaz" cümlesi kurulduğunda genelde kimse kastedilmez. Persona o boşluğu doldurur: adı olan, işi olan, ürüne belirli bir bağlamda gelen biri. Soyut bir yüzde ile faturasını telefondan ödemeye çalışan biri aynı masada aynı ağırlığı taşımaz, tartışma da bu yüzden hızlanır.
Sınırı da burada. Persona bir araştırma yöntemi değil, araştırmanın özeti. Özetleyecek araştırma yoksa ortada persona da yoktur.
Varsayımı persona diye yayınlamayın
Persona hazırlamanın en hızlı yolu, ekipten birkaç kişiyi odaya toplayıp hedef kitleyi tahmin etmek. Çıkan şey personanın kendisi değil, ekibin varsayımlarının resmileşmiş hali. Bunun zararı, yanlış olması değil; yanlışlığının artık tartışılamaz görünmesi.
Pratik çözüm basit. Sekiz on kullanıcı görüşmesi çoğu ürün için ilk personayı taşımaya yeter. Bu kadarını bile yapamıyorsanız dosyanın başına "varsayım" yazın ve orada tutun. Etiketi duran bir varsayım sınanır, etiketi silinen varsayım kanıt yerine geçer.
Birincil personayı seçin
Üç persona, aynı ekranda üç farklı doğru cevap demek. Ekip pratikte bu çatışmayı çözmez; sessizce en sesli persona kazanır, o da genelde ürün sahibinin kendine en çok benzettiği persona olur.
Alan Cooper'ın yıllar önce koyduğu kural hâlâ ayakta: arayüzü tek bir birincil persona için tasarlayın. Diğerleri, o tasarımı bozmadan idare edilebiliyorlarsa sette kalır; bozuyorlarsa ya ayrı bir akış hak ediyorlardır ya da o ürünün müşterisi değildirler. İkinci ihtimali söylemek zor, ama sonradan söylemek daha pahalı.
Persona sayısını artırmak kapsayıcılık gibi görünür. Çoğu zaman kararı erteleme biçimidir.
Personayı canlı tutmak
Persona dosyalarını genelde ürün deposunda, kodun yanında tutarım. Slayta gömülen persona ikinci ay kimsenin açmadığı bir dosyaya dönüşüyor; depodaki dosya en azından bir pull request sırasında göz ucuyla görülüyor, değiştiğinde de diff'i çıkıyor.
Güncelleme için takvim kurmaya gerek yok. Araştırmadan yeni bir bulgu geldiğinde personayı aynı hafta düzeltin, düzeltemiyorsanız bulgunun personayla çeliştiğini dosyanın altına iki satırla yazın. Altı ay sonra o iki satır, personanın hangi noktada eskidiğini gösteren en değerli kayıt olur.
Bir personanın işe yarayıp yaramadığını ölçmenin tek pratik yolu var: bu çeyrekte hangi kararı değiştirdiğini sorun. Cevap yoksa persona değil, dekor.
Kaynaklar