SSQS Kontrol Listesi: Nitel Araştırmada Neyi Ne Zaman Sorar
Görüşme ve gözlemle çalışan herkes er geç aynı soruyla karşılaşır: bu bulguya tam olarak nasıl vardınız? Ann Blandford'un yarı yapılandırılmış nitel araştırmalar (SSQS) için önerdiği kontrol listesi, o soruya hazırlıksız yakalanmamak üzere on iki başlık sıralar. Listenin faydası başlıkları tek tek doldurmakta değil, planınızdan nerede saptığınızı görünür kılmakta.
Liste bir form değil, sapma kaydı
Maddelerin kendisi bunu ele veriyor. "Araştırma amacı süreç içinde değiştiyse belirtin", "katılımcı kriterlerini değiştirdiyseniz nedenini yazın" gibi ifadeler ancak çalışma bittikten sonra cevaplanabilir. Yani liste, işe başlamadan bir kere doldurup klasöre kaldıracağınız bir belge olarak tasarlanmamış. Baştan doldurulduğunda elinizde kalan şey, araştırma bittiğinde kimsenin bir daha açmadığı iyi niyetli bir taahhüt listesidir.
Pratikte iki kez açmak gerekiyor. Planlama sırasında hangi kararı henüz vermediğinizi görmek için, raporlama sırasında da hangi kararın yolda değiştiğini hatırlamak için. Aradaki fark, aynı listenin bir kez soru bir kez cevap olarak okunması.
Planlamada gerçekten iş gören başlıklar
On iki maddenin hepsi eşit ağırlıkta değil. Ekipte kimin görüşmeyi yapacağı ve kimin kodlayacağı, saha başlamadan netleşmezse sonradan pahalıya patlar: iki kişinin bağımsız kodlayacağına on beş görüşme sonrasında karar verirseniz, ilk on beşi ya yeniden kodlarsınız ya da karşılaştırma dışında bırakırsınız.
Ortam maddesi de öyle. Katılımcıyı kendi masasında mı yoksa toplantı odasında mı izlediğiniz, ekranında kendi dosyalarının mı yoksa örnek verinin mi durduğu, bulgunun tamamını değiştirebilir. Araya prototip sokmak da bir müdahaledir; gözlemlediğiniz şey artık mevcut davranış değil, yeni bir şeye ilk tepkidir. Bunları raporda sonradan itiraf etmek yerine baştan seçmek daha ucuz.
Listede kolayca atlanan bir madde de savunucu, yani sizi sahaya sokan kişi. Kurumda kapıyı açan kişi çoğu zaman katılımcıları da seçer, bu da örneklemi sessizce eğer: memnun kullanıcılar, konuşkan kullanıcılar, o kişiye yakın ekipler. Bunu bir kusur olarak değil, bulgunun sınırı olarak yazmak gerekir.
Raporda neyi yazmalı
On iki başlığın her birine ayrı bir paragraf ayırmak yöntem bölümünü şişirir ve kimse sonuna kadar okumaz. Yazılması gereken dar bir küme var:
- Plandan saptığınız yerler ve sapma nedeni
- Katılımcıları dahil etme ve dışlama ölçütleri
- Kodlamayı kimin yaptığı, birden fazla kişiyse anlaşmazlığın nasıl çözüldüğü
- Bulguları katılımcılara geri gösterip göstermediğiniz
Kuramsal çerçeve maddesi burada dikkatli kullanılmalı. Analize gerçekten yön veren bir çerçeve varsa adı yazılır; yoksa rapora süs olsun diye bir teori adı iliştirmek, okuyucunun güvenini artırmaz, sorgulanınca tam tersini yapar.
Ne zaman gerek yok
Beş kişiyle yapılan yarım günlük bir kullanılabilirlik testinde bu listenin tamamını işletmek, çalışmanın kendisinden uzun sürer. Böyle işlerde iki madde yeter: rıza ve veri saklama, bir de bulguyu kimin yorumladığı. Liste asıl olarak, çıkan sonucun bir kararı değiştireceği araştırmalar için var. Ürün yönünü, önceliklendirmeyi ya da bütçeyi etkileyecek bir bulguysa, altı ay sonra "bunu nereden biliyoruz" diye soran kişiye verecek bir cevabınız olması gerekir.
Kaynak