UX'te Üç Niş Araştırma Tekniği: Günlük, Uzaktan Test ve Tree Test
Kullanılabilirlik testi çoğu ekibin bildiği tek araştırma yöntemi. Oysa bazı sorular o formatın içine sığmıyor: kullanıcı ürünü üçüncü haftada hâlâ aynı şekilde mi kullanıyor, menüdeki isimler tasarım olmadan tek başına anlaşılıyor mu, testi moderatörsüz yapınca ne kaybediyoruz? Günlük çalışması, moderatörsüz uzaktan test ve tree test tam bu boşlukları dolduruyor. Üçünün de kendine göre bir kör noktası var.
Günlük çalışması: tek oturumun göremediği zaman
Günlük (diary) çalışmasında katılımcı, belirlenen süre boyunca ürünle kurduğu ilişkiyi kendisi kaydeder: kısa notlar, ekran görüntüleri, bazen video. Araştırmacı olayın kendisini değil, olayın zaman içindeki değişimini okur. İlk gün kafa karıştırıcı bulunan bir akış onuncu günde hiç anılmıyorsa kullanıcı ya alıştı ya da o akıştan tamamen vazgeçti, ve bu iki ihtimal aynı ürün için bambaşka şeyler söyler.
Yöntemin bilinen zayıflığı beyana dayanması. Daha az konuşulan ikinci zayıflığı ise katılım eğrisi: kayıt sıklığı ilk günlerde yüksek başlar, sonra düşer. Son haftanın verisi hem daha seyrektir hem de en istekli katılımcılardan gelir, yani tam da uzun vadeli davranışı ölçmek istediğiniz yerde örneklem sessizce meraklı kullanıcıya kayar. Bunu telafi etmenin yolu süreyi uzatmak değil, bitişi erken koyup çıkışta kısa bir görüşme yapmak.
Bir de kayıt tetikleyicisi meselesi var. Katılımcıya "ürünü her kullandığında yaz" demek kolaydır, ama o zaman kullanmadığı günler veriye hiç girmez. Terk etme sinyali de aranıyorsa tetikleyici kullanıma değil takvime bağlanmalı; günde bir kez sorulmalı, cevap "bugün hiç açmadım" olsa bile.
Moderatörsüz uzaktan test: katılımcı sayısı artar, derinlik artmaz
Moderatörsüz uzaktan testte katılımcı görevleri kendi cihazında, kendi saatinde yapar; yazılım ekranı ve tıklamaları kaydeder. Ölçek avantajı gerçek: elli kişilik bir oturum setini bir günde toplayabilirsiniz, moderatörlü düzende aynısı haftalar sürer.
Bedeli de net. Moderatör olmadığı için takip sorusu yok. Kullanıcının nerede takıldığını görürsünüz, neden takıldığını göremezsiniz; elinizde tıkanma noktası kalır, gerekçe kalmaz. Görevi yanlış anlayan katılımcıyı kurtaracak kimse de yoktur, o oturum gürültüye dönüşür ve gürültüyü gerçek başarısızlıktan ayırmak için kaydı yine baştan sona izlemek gerekir.
Maliyet iddiası tam burada esniyor. Katılımcı bulma ve oturum yürütme maliyeti düşer, analiz maliyeti düşmez: yirmi kayıt yirmi kayıtlık izleme zamanı ister ve bu sayı katılımcıyla birlikte doğrusal büyür. Yöntemi keşif için değil ölçüm için kullanmak bu yüzden daha doğru. Elinizde "ödeme adımındaki şu alan insanları durduruyor" gibi belirli bir şüphe varsa moderatörsüz test onu ucuza doğrular ya da çürütür. "Bakalım neler çıkacak" diye girilirse, izlenmemiş kayıt yığınından başka bir şey çıkmaz.
Tree test: etiketleri arayüzden söküp bakmak
Tree testinde kullanıcıya tasarım gösterilmez. Menü hiyerarşisinin düz metin hali verilir, "destek talebi açmak için nereye bakardın" gibi bir görev sorulur, kullanıcının dallar arasındaki ilerleyişi izlenir. Amaç, görsel tasarımın örtbas ettiği isimlendirme sorunlarını çıplak görmek.
Sonuçların asimetrik olduğunu akılda tutmak gerekir. Başarısızlık güçlü bir sinyaldir: on kişiden yedisi yanlış dala giriyorsa o etiket gerçekten kötüdür. Başarı ise zayıf bir kanıt, çünkü gerçek sayfada arama kutusu, breadcrumb, ana sayfadaki kısayollar ve iç bağlantılar da var; kötü bir hiyerarşi bunların arkasında idare edebilir, iyi bir hiyerarşi kalabalık bir arayüzde boğulabilir. Tree testi geçmiş bir menüyü navigasyon onayı saymam, yalnızca "isimler anlaşılıyor" kutusunu işaretlerim.
İkinci sınır görev sayısında. Katılımcı yorulmadan on beş civarı görev yapabilir, oysa orta ölçekli bir site haritasında yüzlerce yaprak vardır. Yani testi kurarken hangi görevleri seçtiyseniz, sitenin kritik yollarının hangileri olduğuna dair varsayımınızı çoktan yapmışsınızdır. Test o varsayımı ölçmez, üstüne kurulur. Görev listesini site içi aramada en çok aranan terimlerden ve destek kayıtlarında tekrar eden sorulardan çıkarmak, varsayımı hiç değilse veriye dayandırır.
Hangisi hangi soruya bakıyor
Üç yöntem birbirinin alternatifi değil; farklı zaman ölçeklerinde çalışıyorlar. Tree test tasarımdan önce gelir, tek maliyeti bir site haritası ve birkaç görev cümlesidir; navigasyonu yeniden kuruyorsanız ilk yapılacak iş odur. Moderatörsüz uzaktan test, ortada çalışan bir arayüz ve sınanacak belirli bir şüphe varsa devreye girer. Günlük çalışması ise ekran sorusu değil ömür sorusu sorulduğunda anlamlı: kullanıcı ikinci ayda hâlâ burada mı, hangi alışkanlığı bıraktı, ürünü ne zaman rutininin dışına itti.
Sık yapılan karışıklık, günlük çalışmasını kullanılabilirlik testinin yerine koymak. Katılımcı üç hafta boyunca bir formun sinir bozucu olduğunu yazabilir; hangi alanın hangi sırada sorun çıkardığını yazmaz. Ölçekler uyuşmuyor. Biri günleri ölçüyor, diğeri saniyeleri.
Kaynak