Freelance Tasarımcı İçin Aracı Platformların Dezavantajları
Aracı platformlar freelance tasarımcının iş bulma sorununu çözer, yerine başka sorunlar bırakır: elenmesi vakit alan ilan yığını, teslimden sonraya kalan ödeme, bir kere düştüğünde zor toparlanan puan. Hangisi gerçekten pahalıya patlıyor? Cevap çoğu kişinin baktığı yerde değil.
İlan yığınından iş çıkarmak
Elance döneminden bugünkü Upwork'e kadar aracı sitelerin ortak özelliği ilan hacmi. Günde binlerce ilan akıyor, içlerinde bütçesi işin karşılığını veren olanların oranı düşük. "Bir haftada kurumsal site, 150 TL" tipi ilanlar rastlantı değil: platform ilan vermeyi neredeyse bedava yaptığı için, işin ne kadar tuttuğunu hiç bilmeyen müşteri de aynı havuza giriyor.
Peki bu yığın nasıl elenir? İlanın metnine bakmak yanıltıcı, iyi yazılmış bir ilan da kötü bir müşteriden gelebilir. Müşteri tarafındaki geçmiş daha güvenilir bir sinyal: kaç iş açmış, kaçını ödemeyle kapatmış, ortalama ne harcamış. Bu bilgiler profilde duruyor ve okuması yarım dakika sürüyor. Teklif yazmak ise yarım saat. Sıralamayı buna göre kurun.
İşin tarifi net değilse, o netliği teklif aşamasında istemek revizyon turlarında aramaktan ucuz. "Kaç revizyon dahil?" sorusuna cevap veremeyen müşteri, revizyon sayısını sizin sabrınızla sınırlı sanıyor demektir.
Ödeme teslimden önce mi konuşulur
Platformların escrow mekanizması tam olarak bu iş için var. Para işe başlamadan bloke edilir, teslimde serbest bırakılır. Kullanmak isteyen müşteriye ek bir maliyeti yok, sadece paranın bir süre kendi hesabında durmaması var.
O yüzden "escrow'a gerek yok, iş bitince hallederiz" cümlesi bir tercih değil, bir bilgi. Ödemeyi bloke etmekten kaçınan müşteri, işi beğenmezse ödememe seçeneğini açık tutuyor. İlk mesajda beni platform dışına, WhatsApp'a ya da doğrudan havaleye davet eden müşteriyle devam etmem; komisyondan tasarruf etmek isteyen kişi, anlaşmazlık çıktığında hakemlik yapacak tarafı da aradan çıkarmış oluyor.
Puan neden affetmiyor
Görünürlük puana bağlı, puan da bir ortalama. Ortalamanın matematiği yeni başlayanın aleyhine çalışıyor ve bu genelde iş işten geçtikten sonra fark ediliyor.
Diyelim profiliniz 5 üzerinden 5 gidiyor ve tek bir işten 3 aldınız. Ortalamayı 4,8'e geri çekmek için ardından kaç kusursuz iş gerekir? (5n+3)/(n+1) ≥ 4,8 eşitsizliğini çözdüğünüzde n ≥ 9 çıkıyor. Dokuz iş. O 3 puanı hak etmediğinizi düşünmeniz sonucu değiştirmiyor.
Bunun pratik karşılığı, sık verilen bir tavsiyeyi tersine çeviriyor. İtibar biriktirmek için başlangıçta ucuz iş almak yaygın öneri, ama ucuz işin müşterisi beklentisi en oynak müşteri. Aynı anda hem hacim hem puan kovalamak bu yüzden göründüğünden riskli. Az sayıda, tarifi net işle başlamak yavaş görünür; geri dönüşü dokuz iş tutan bir hatadan yavaş değil.
Olumsuz geri bildirimi bedava ek iş yaparak telafi etmek de kapatmıyor. Puan verilmiş olur, iş yapılmış olur, aynı müşteri bir sonraki projede aynı esnekliği bekler.
Peki platformdan çıkmak?
Aracı platformun asıl bedeli komisyon değil, müşteri ilişkisinin size değil platforma ait olması. Puanınız taşınmaz, yorumlarınız taşınmaz, arama sıralamanız taşınmaz. Platform ücret yapısını değiştirdiği gün elinizde kalan tek şey, dışarıda kurduğunuz doğrudan ilişkiler olur.
Platformu kalıcı kanal değil geçiş dönemi kanalı saymak daha gerçekçi görünüyor. İlk yıl orada puan biriktirin, aynı sürede kendi portföyünüzü ve doğrudan ulaşılabilir bir adresinizi kurun. İşi platformda tamamlayıp ilişkiyi kurallara uygun şekilde sürdürmek mümkün: mesele işi platformdan kaçırmak değil, sonraki işleri kendi kanalınızdan alabilecek durumda olmak.
Kaynaklar