Freelance Tasarımcının Parası: Fiyat, Vergi ve Tahsilat
Freelance tasarımcının battığı yer nadiren tasarımdır. Fiyatı baştan yanlış kurar, verginin ne zaman doğduğunu geç fark eder, parayı zamanında tahsil edemez. Üçü de muhasebe bilgisiyle değil, birkaç kararla çözülür.
Saatlik ücreti 2080 saate bölmek hatalıdır
Yaygın yöntem şu: yıllık giderler ile hedeflenen kazanç toplanır, 52 hafta çarpı 40 saat, yani 2080'e bölünür. Çıkan rakam gerçek saatlik ücretin değildir.
O 2080 saatin tamamını faturalayamazsın. Teklif hazırlamak, müşteri aramak, kapsam pazarlığı, e-posta trafiği, kendi portfolyonu güncellemek, muhasebe evrakı toplamak. Bunların hiçbiri kimseye fatura edilmez. Faturalanabilir oran çoğu serbest çalışanda yüzde 50 ile 60 bandında kalır; yılda yaklaşık 1000 ila 1250 saat eder. Aynı toplamı 2080 yerine 1100'e bölersen saatlik ücret neredeyse ikiye katlanır. Yani 2080'e bölen kişi ücretini bilerek değil, aritmetik yüzünden yarıya indirir.
Üstelik 2080 saat, tek gün izin ve tek gün hastalık içermeyen bir yıl demektir. Hesabı yaparken önce yıllık faturalanabilir saatini tahmin et, ücreti ondan türet.
Şahıs şirketi ile serbest meslek erbabı aynı şey değil
"En kolayı şahıs şirketi kurmak" tavsiyesi bu ayrımı atlıyor ve atladığı yer tam olarak nakit akışının kırıldığı yer.
Ticari kazançta tahakkuk esası geçerlidir: faturayı kestiğin dönemde vergi doğar, para hesabına girmemiş olsa bile. Serbest meslek kazancında ise tahsil esası vardır, makbuz tahsilat anında düzenlenir ve vergi de o anda doğar. Tasarım hizmeti çoğu durumda serbest meslek kapsamına girer. Ödemelerin sarktığı bir işte bu fark küçük bir teknik ayrıntı değil, ödeyemeyeceğin bir vergi ile ödeyebileceğin bir vergi arasındaki farktır.
Kurumsal müşteri serbest meslek makbuzunda gelir vergisi stopajı keser, kesilen tutar yıllık beyanda mahsup edilir. Bu, yıl boyunca peşin vergi ödemek demek; canını sıkabilir ama Mart ayında karşına çıkan tutarı da küçültür. Fatura kesen tarafta böyle bir tampon yok.
Üç aylık bir işin bedelini teslimatta tek kalemde faturalamıştım, ödeme iki ay sarkınca KDV'yi kendi cebimden yatırdım; o günden sonra bedeli aşamalara böldüm.
Tahsilat sözleşmede çözülür, hatırlatmada değil
Geciken ödemeyi nazikçe hatırlatmak, işin yanlış ucundan tutmaktır. Ödeme sorunu iş bittikten sonra değil, sözleşme yazılırken çözülür. Üç madde çoğu işi kurtarır: başlangıçta yüzde 30 ila 50 avans, ara teslimatlara bağlanmış ödeme dilimleri, ve teslim edilen işin mali haklarının ancak ödeme tamamlandığında devredilmesi.
Sonuncusu en güçlüsüdür. Telif haklarında mali hakların devri yazılı sözleşmeyle olur; sözleşmede devri ödemeye bağladıysan, parası ödenmemiş bir tasarımı kullanan müşteri kendini hukuken savunmasız bırakır. Hatırlatma e-postasının yapamadığını bu tek cümle yapar.
Tahsil ettiğin paranın bir kısmı senin değil
Hesabına giren tutarın içinde KDV var ve o para bir süreliğine sende duran devlet parasıdır. Harcarsan beyan gününde açık verirsin. Her tahsilatta KDV'yi ve gelir vergisi için ayırdığın payı ikinci bir hesaba aktar, işletme hesabınla karıştırma.
Gelir vergisi dilimi en alt orandan başlayıp kazanç arttıkça yükselir. İlk yıllarda kazancın dörtte birini ayırmak çoğu durumda fazlasıyla yeterli olur; fazlası yıl sonunda sana kalır, eksiği ise borç olarak döner.
Mali müşavirden ne isteyeceğini bil
Mali müşavirle çalış, ama neyi sorduğunu bilerek. Beyan takvimi, hangi giderin belgelenirse indirilebildiği, kayıt türünün doğru seçilmesi onun alanı. Fiyatını ne yapacağın onun alanı değil. Müşavir maliyeti yılda birkaç saatlik iş ücretine denk gelir ve tek bir gecikme cezasını önlediğinde kendini amorti eder.
Gider belgelerini biriktir. Yazılım aboneliği, donanım, eğitim, iş için kullanılan internet ve hattın bir kısmı belgelendiği ölçüde indirilir; belgesiz gider yok hükmündedir, ne kadar gerçek olursa olsun.