Dieter Rams'ın On İlkesi Arayüz Tasarımında Nerede Çalışır, Nerede Çekişir
Dieter Rams'ın on ilkesi, raf ömrü yıllarla ölçülen fiziksel ürünler için yazıldı. Arayüz tasarımında hâlâ sık alıntılanıyor, ama listenin on maddesi aynı ağırlıkta taşınmıyor. Bir kısmı ekrana birebir geçiyor, bir kısmı web'in koşullarında anlam değiştiriyor, ikisi de açıkça birbirini çekiştiriyor.
Listenin kendisi
Kısa haliyle: yenilikçidir; ürünü kullanışlı kılar; estetiktir; ürünü anlaşılır kılar; kendini öne çıkarmaz; dürüsttür; uzun ömürlüdür; son ayrıntısına kadar düşünülmüştür; çevreye duyarlıdır; mümkün olduğunca az tasarımdır.
Bu maddeler Braun'da bir tıraş makinesine, bir hesap makinesine uygulanıyordu. Kalıp bir kez açıldıktan sonra ürün değişmez, kullanıcı onu yıllarca aynı bulur. Arayüzde böyle bir kilitlenme anı yok; ekran cuma günü değişebiliyor, üstelik kullanıcıya sormadan. İlkelerin bir bölümü tam da bu farkla birlikte başka bir şey söylemeye başlıyor.
Yenilik ile uzun ömür aynı ekranda durmaz
"Yenilikçidir" ve "uzun ömürlüdür" maddeleri listede yan yana masum görünür. Uygulamada birbirini çeker. Yeni bir etkileşim modeli getirmek, kullanıcının zaten öğrendiği alışkanlığı bozmak demektir; alışkanlığı korumak da yeniyi ertelemek demektir. İkisini aynı akışta birden istemek, genelde ikisinden de olmakla sonuçlanıyor.
Ayrımı şöyle yapın: ana akış sıkıcı ve tanıdık kalsın. Giriş, arama, ödeme, kaydetme. Deneme yapılacaksa kenarda, tek bir özellikte ve geri alınabilir biçimde yapılsın. Bir kurumsal panelde yeniliğin karşılığı diye konmuş animasyonlu geçişleri kaldırdığımızda kimse fark etmedi, gelen tek geri bildirim kaydet düğmesinin hâlâ nerede olduğuydu.
Ekrana doğrudan geçen üç madde
Anlaşılırlık, dürüstlük ve kendini öne çıkarmamak. Bu üçü arayüzde birebir karşılık buluyor, üstelik gözle görülür biçimde.
Anlaşılırlık çoğu zaman ikonun yanına yazı koymakla başlıyor. Tek başına ikon ancak yerleşik bir karşılığı varsa çalışır: büyüteç arama, çöp kutusu silme. Geri kalan her ikonda kullanıcı tahmin yürütür, yanlış tahmin de size destek talebi olarak geri döner.
Dürüstlük tarafında en sık görülen ihlal sahte ilerleme. Biten işi bekleten yükleniyor animasyonu, dolu görünsün diye konmuş iskelet ekranlar, "neredeyse hazır" diyen boş kutular. İlk seferinde işe yarıyor; ikincisinde kullanıcı sayfayı yeniliyor, üçüncüsünde kapatıyor.
Kendini öne çıkarmamak ise en çok çiğnenen madde. Çerez bildirimi, bülten katmanı, uygulama indirme şeridi, canlı destek balonu. Her biri ayrı ayrı savunulabilir; üst üste bindiğinde asıl içerik ekranın üçte birine sıkışıyor.
"Mümkün olduğunca az" ölçülebilir mi
Ölçmenin en somut yolu aktarılan bayt. Çevreye duyarlılık maddesi de aynı yere bağlanıyor, çünkü web tarafında harcanan enerjinin büyük bölümü aktarılan veriyle ve o veriyi işleyen cihazla ilgili.
Burada çoğu yazının atladığı nokta önbellek. Sayfa ağırlığı üzerinden yapılan hesapların neredeyse tamamı ilk ziyareti varsayar; oysa tekrar gelen kullanıcı yazı tipini, betiği ve görselleri yeniden indirmez. Yani ağırlık optimizasyonunun gerçek hedefi ortalama sayfa değil, ilk yük: kapak görseli, yazı tipi dosyaları ve ilk boyamayı bloklayan betikler. Her sayfaya dağılmış birkaç kilobaytı kovalamak, ilk ziyarette inen tek bir yazı tipi ailesinin yanında ölçülemeyecek kadar küçük kalıyor.
"Son ayrıntısına kadar düşünülmüştür" maddesiyle "mümkün olduğunca az" maddesi ilk bakışta çelişir gibi görünür, etmez. Az sayıda öğe, her birine ayrılabilecek özeni artırıyor. Çelişki, az öğeyle az emeği karıştıranlarda ortaya çıkıyor.
Listeyi nasıl kullanmalı
Rams'ın on maddesi bir manifesto olarak asılmak yerine tasarım gözden geçirmesinde soru listesi olarak işe yarıyor. Pratikte iki soru geri kalanının çoğunu kapsıyor: bu ekrandan neyi çıkarabilirim, ve bu değişiklik kullanıcının zaten öğrendiği bir şeyi bozuyor mu. İkinci soruya "evet" cevabı geliyorsa, karşılığında aldığınız yeniliğin bozduğunuz alışkanlıktan büyük olduğunu gösterebilmeniz gerekir. Çoğu zaman gösterilemiyor.